Terwijl Europa Chinese zonne-energie verwelkomt, zien sommigen een Trojaans paard

In hun zoektocht naar een goedkoper en onafhankelijker energiesysteem heeft Europa alleen Chinese technologie om naar toe te wenden. Overhandigen ze het land een "noodschakelaar"?

De zon stond bijna op zijn hoogste punt boven de controlekamer toen de kaarten begonnen te flikkeren: eerst van groen naar rood, en vervolgens plotseling naar zwart. 

In een kwestie van seconden werden tienduizenden kleinschalige zonne-installaties op daken in west- en midden-Europa losgekoppeld van het net. Op zichzelf maakte elke loskoppeling weinig verschil — maar meer dan vijf gigawatt, equivalent aan drie van de grootste gasgestookte energiecentrales van het continent, was zojuist in één keer uitgevallen. Nu werd het hele net uitgeschakeld. Het was een hack. Over het hele continent vielen telecommunicatienetwerken uit, wat de coördinatie van de respons verstoorde en nooddiensten belemmerde. Militaire installaties en ziekenhuizen schakelden over op noodgeneratoren, en olieraffinaderijen staakten de productie. 

Dat is nog niet gebeurd – nog niet. Het is een versie van een scenario beschreven door cyberbeveiliging-, netbeheer- en geostrategie-experts in rapporten en interviews met het Reynolds Center. Het vertoont sterke overeenkomsten met een echte stroomstoring in 2025 in Spanje en Portugal, toen duizenden kleinschalige zonne-installaties in slechts 38 seconden werden losgekoppeld. Die dagenlange verstoring werd veroorzaakt door onbedoelde systeemfalen en kostte bedrijven miljarden euro's. Experts geloven dat een opzettelijke verstoring veel schadelijker zou kunnen zijn. 

Terwijl de snelle verspreiding van zonne-energie in Europa wordt gepromoot als antwoord op de energievoorzieningsrisico's van geïmporteerde fossiele brandstoffen, kan het ook een nieuw en potentieel verwoestend soort veiligheidsdreiging vormen. De dominante rol van één enkel land — China — in bijna alle onderdelen van de toeleveringsketen voor zonne-energie is een centrale zorg, wat sommigen ertoe aanzet te waarschuwen dat Europa de ene vorm van energieafhankelijkheid vervangt door een andere. 

In tegenstelling tot de kolen of het gas dat een traditionele thermische energiecentrale aandrijft, kan de zon niet onder blokkade worden geplaatst. En in tegenstelling tot deze traditionele centrales is de energievoorziening van zonne-energie geografisch te verspreid om significante capaciteiten met een enkele raketaanval uit te schakelen. Toch kunnen diezelfde factoren die zonne-energie beschermen tegen traditionele vormen van aanvallen, zo vrezen deze onderzoekers, het ook de vector maken van een meer onconventionele sabotage in de toekomst. 

De aanval hoeft misschien niet eens te worden geactiveerd om het gewenste effect te bereiken. Door de Chinese dominantie over alle onderdelen van de zonne-energietoeleveringsketen te koppelen aan een trackrecord van door de staat gesponsorde cyberaanvallen en zorgwekkende wetgeving over dreigingsonthulling, stellen sommige onderzoekers zich voor dat China de dreiging van een door zonne-energie veroorzaakte netstoring als hefboom gebruikt over de veiligheid en onafhankelijkheid van Europa: een zwaard van Damocles boven het hoofd van het continent. Maar de omvang van deze dreiging — en de vraag of China het ooit zou gebruiken — wordt hevig bediscussieerd. 

De omvormer hacken

Als het zwaard in dit scenario de zonnepanelen zijn, verspreid over daken op het hele continent, dan is de paardenhaar waaraan het hangt de omvormers, die elk van die installaties met het net verbinden. 

Naarmate de rol van hernieuwbare energie is gegroeid, zijn omvormers belangrijker en complexer geworden. Naast het omzetten van de gelijkstroom van zonne-energie naar netvriendelijke wisselstroom, bieden omvormers ook monitoring op afstand, coördineren ze hernieuwbare energiebronnen met batterijopslag en kunnen ze helpen het net proactief te stabiliseren door de output te moduleren. Veel van deze functies worden via internet bestuurd, waardoor omvormers "cyber-fysieke" apparaten worden, in de woorden van cyberbeveiligingsonderzoeker Daniel dos Santos, waarin "de cyberwereld dingen in de fysieke wereld kan beïnvloeden."

Het scenario dat hij en andere onderzoekers die voor dit artikel werden geïnterviewd zich voorstellen, betreft het kapen van deze internetverbinding bij duizenden — of zelfs miljoenen — omvormers tegelijk. De aanvaller zou deze toegang waarschijnlijk gebruiken om gewelddadige en onvoorspelbare schommelingen in het aanbod te veroorzaken, waardoor het vermogen van een toch al overbelast netsysteem om een stabiele spanning te handhaven wordt overweldigd. Zoals gebeurde bij de Iberische stroomstoring vorig jaar, zou veiligheidsapparatuur bij andere energie-installaties automatisch kunnen uitschakelen om zichzelf te redden wanneer de belasting boven of onder vooraf ingestelde veiligheidsgrenzen stijgt, wat leidt tot een cascaderende stroomstoring over enorme gebieden van het continent. 

Als vice-president onderzoek bij Forescout Technologies in Nederland is dos Santos een van een kleine groep white-hat hackers die tientallen cyberbeveiligingskwetsbaarheden hebben geïdentificeerd in marktleidende merken van omvormers voor zonne-energie die kunnen worden gebruikt om een dergelijke aanval te activeren. Eén ervan zit op zijn eigen dak. Zoals ongeveer een derde van de Nederlandse huizen, is dos Santos' nieuwbouw in Rotterdam uitgerust met zonnepanelen die verbonden zijn met het net via een mogelijk gecompromitteerde omvormer. "En het blijkt een Chinese te zijn," zei hij. "Niet bij toeval, maar door waarschijnlijkheid... ze domineren de markt."

Net als bij zonnepanelen leidden Europese, Amerikaanse en Japanse fabrikanten de initiële innovatie en vroege productie van omvormers voor zonne-energie. Maar agressieve subsidies en concurrentie, gecombineerd met een enorme vraag in eigen land, hebben Chinese bedrijven in het afgelopen decennium een controlerend aandeel in de wereldwijde voorziening gegeven, waarbij ze producten leveren tegen lagere kosten dan hun westerse tegenhangers. Vandaag heeft de grootste Europese fabrikant — het Duitse SMA — een tiende van de productiecapaciteit van de grootste Chinese fabrikant, Huawei. 

Gezamenlijk besturen de omvormers van het land nu honderden gigawatts aan Europese zonne-energie. Het manipuleren van de output van slechts een fractie van deze apparaten tijdens de middagpiek van zonne-energie zou genoeg zijn om wijdverbreide "ellende" te veroorzaken, zei Willem Westerhof, de onderzoeker die het potentiële aanvalsscenario met omvormers in 2016 voor het eerst ontdekte. 

Kwetsbaarheden zijn niet exclusief voor Chinese omvormers — dos Santos identificeerde er één in een SMA-systeem — maar ze zijn vaak ernstiger. En Chinese bedrijven nemen doorgaans een meer lakse aanpak bij het oplossen van kwetsbaarheden wanneer ze worden ontdekt, volgens onderzoekers. "Ik was verrast door de onvolwassenheid" van Chinese fabrikanten, zei dos Santos. "Ze begrijpen beveiligingskwesties niet." 

Westerhof was directer en gebruikte een scheldwoord om de cyberbeveiligingsprotocollen van de meeste Chinese fabrikanten te beschrijven. "Je zult ernstige kwetsbaarheden vinden," zei hij. "En zelfs als je probeert verantwoordelijk te onthullen, krijg je niets." Voor zover hij weet, nemen slechts enkele bedrijven het risico van omvormers voor zonne-energie serieus, waaronder Huawei en SMA.

Zonne-energie geopolitiek

Voor sommigen gaat de rol van Chinese bedrijven verder dan zorgeloze wanpraktijken.

Afgelopen mei meldde Reuters bewijs van "malafide communicatieapparaten" in Chinese omvormers voor zonne-energie in de Verenigde Staten, wat de angst deed ontstaan dat ze als directe afstandsbedieningsapparaten konden worden gebruikt. In januari concludeerde een analyse van het ministerie van Energie dat de apparaten "niet-kwaadaardig" en "niet-opzettelijk" waren, maar de episode wordt nog steeds met ongemak genoemd door industriewaarnemers.

Twee jaar eerder waarschuwde Microsoft onderzoekers en de Amerikaanse regering dat een door de Chinese staat gesponsorde hackersgroep genaamd Volt Typhoon surveillance had uitgevoerd op kritieke infrastructuurinstallaties in Guam en het vasteland van de Verenigde Staten, mogelijk ter voorbereiding op een aanval. De onthulling volgde op een Chinese wet uit 2021 die vereist dat bedrijven die in het land opereren, ongepatchte beveiligingskwetsbaarheden onthullen aan delen van de overheid, inclusief ministeries die eerder verantwoordelijk waren voor verschillende door de staat gesponsorde offensieve hackoperaties. In het geval van zijn marktdominantie van omvormers voor zonne-energie, zou dit "duidelijk een wapen voor exploitatie kunnen worden," zei dos Santos. 

Maar er is aanzienlijk onenigheid tussen Chinese energie-analisten en westerse beveiligingsonderzoekers over de vraag of China daadwerkelijk zou proberen zijn groeiende machtspositie in het Europese netsysteem te gebruiken om geopolitieke doelen te bereiken.

De eerste groep ziet China's productiedrang voor hernieuwbare energie grotendeels als een reactie op interne zorgen, met welwillende neveneffecten voor andere landen. "We geloven altijd dat de hoogste prioriteit voor besluitvormers is om van je huis een betere plek om te wonen te maken," zei Muyi Yang, een senior analist bij denktank voor hernieuwbare energie Ember die oorspronkelijk uit China komt. Ongeveer de helft van de zonne-energie-apparatuur die door Chinese bedrijven wordt geproduceerd, wordt in China zelf ingezet, waardoor het het snelst elektrificerende land op aarde is en het zijn importafhankelijkheden, de effecten van klimaatverandering en luchtvervuiling kan verminderen. De zonne-energie-export helpt ondertussen "om een betere externe omgeving te bouwen die verdere vooruitgang van de Chinese economie kan ondersteunen," zei Yang. "En vanuit dat perspectief denk ik niet dat het deel uitmaakt van China's strategie dat China de toeleveringsketen voor schone technologie wil domineren en dit vervolgens wil gebruiken om de wereld te domineren."

Maar beveiligingsanalisten in Europa slaan een meer haviksachtige toon aan. 

Eind 2025 gebruikte China zijn bijna totale dominantie in de levering van zeldzame aardmetalen als reactie op Amerikaanse tarieven door een exportembargo op te leggen aan alle landen. Europa, en zijn sterk afhankelijke defensie-industrie, werd getroffen in het kruisvuur. Analisten, waaronder Caspar Hobhouse van het EU Institute for Security Studies, zien vergelijkbare veiligheidsrisico's in China's dominantie van zonnetechnologie. Kijk bijvoorbeeld naar Cuba, waar China grote donaties van zonne-energie-apparatuur heeft gedaan om het eiland te helpen de "maximale druk"-campagne van president Donald Trump te doorstaan, bedoeld om de Amerikaanse controle over het Caribisch gebied te verstevigen. 

"De klimaatwereld is erg zacht voor China," zei Hobhouse, en "het is eigenlijk vrij blind hiervoor omdat ze zien dat China deze fantastische versneller is van de groene transitie." Maar hij gelooft dat "het absoluut een opzettelijk beleid namens de Chinese staat is" om de dominante positie die het heeft in de technologieën achter die verschuiving te gebruiken als "een hefboom in geopolitiek wanneer — niet als — wanneer er iets gebeurt." Dat iets zou een zet kunnen zijn in China's lang gesignaleerde intentie om Taiwan te veroveren; zijn potentiële toegang tot genoeg omvormers voor zonne-energie om het Europese net plat te leggen zou een rol kunnen spelen.

Structurele afhankelijkheid van China

Er zijn weinig kortetermijnalternatieven voor China's technologie voor hernieuwbare elektriciteit voor Europa, dat wordt geconfronteerd met zijn tweede grote energiecrisis in vier jaar die rechtstreeks toe te schrijven is aan zijn afhankelijkheid van import van fossiele brandstoffen. Op zoek naar een goedkoper, onafhankelijker energiesysteem heeft het momenteel maar één plek om naartoe te gaan.

De opvatting dat deze structurele afhankelijkheid moet worden gecorrigeerd, overschrijdt het geopolitieke debat. Voor de cyberbeveiligingsonderzoekers die dramatische netuitschakelingen vrezen die zijn uitgebroed door door de staat gesteunde hackers, zijn er voorstanders van hernieuwbare energie die meer alledaagse gevaren zien in een te geconcentreerde toeleveringsketen. De situatie is niet ongelijk aan Taiwan's controle over 90 procent van de wereldwijde geavanceerde halfgeleiderfabricage, wat gelijke angst inboezemt bij haviken van het Chinese buitenlands beleid en toeleveringsketenfanaten die zich zorgen maken over de gevoeligheid van het eiland voor aardbevingen.

"Ik denk dat we hier erg comfortabel mee zijn geworden in ons geglobaliseerde handelssysteem: dat het oké is om andere landen gewoon dingen te laten produceren vanwege hun concurrentievoordeel," zei Belinda Schäpe, een China-beleidsanalist bij het Centre for Research on Energy and Clean Air. "Maar we beginnen nu ook te beseffen dat daar enkele afwegingen mee gemoeid zijn, niet alleen omdat het China is en omdat er enkele politieke gevoeligheden zijn die we niet kunnen beïnvloeden: het is ook gewoon een inherent toeleveringskettenrisico."

Misschien om verschillende redenen is Hobhouse het eens. "Ik zou 's nachts veel beter slapen als China slechts 50 procent" van de zonne-energieproductie controleerde, zei hij. Maar Europa heeft tot nu toe moeite gehad om die toeleveringsketen binnen zijn eigen grenzen te diversifiëren. De hoge energieprijs is een van de vele tegenwind. 

In plaats daarvan kan de volgende zonne-energie-industriële golf komen uit een meer onverwachte plaats: een continent met weinig eerdere geschiedenis van zonne-energieproductie, of van massaproductie überhaupt — maar een met een jonge beroepsbevolking en een enorme vraag naar hernieuwbare elektriciteit. Het kan in plaats daarvan in Afrika worden geboren.

Volgende in Cracking The Sun: Afrika zit in een kolossale zonne-energieboom. Kan het ook de panelen bouwen? 

Het bericht Terwijl Europa Chinese zonne-energie verwelkomt, zien sommigen een Trojaans paard verscheen eerst op The Reynolds Center.