[Newspoint] Onze eigen ongemakkelijke waarheid

Congreslid en pastor Benny Abante zette alles in gang. Hij plukte selectief uit de wet en de Heilige Schrift, met opvallende veronachtzaming van de passage die er werkelijk toe doet: "De waarheid zal u vrijmaken" (Jezus in Johannes 8:32). Zo eindigde hij, door een vermenigvuldiging van kersen, met de overweldigende meerderheid van de Huis-commissie voor justitie die at uit zijn hand. 

Dat was op woensdag, tijdens de laatste hoorzitting van het vooronderzoek naar de afzettingsaanklachten tegen vicepresident Sara Duterte. In navolging van Abante stemde de commissie tegen het openen van de doos die de documenten bevatte waaruit zou blijken of zij, als publiek ambtenaar gedurende twee decennia — eerst als vice-burgemeester, dan als burgemeester, en nu als vicepresident — de juiste belastingen over het juiste inkomen had betaald. De vaststelling was belangrijk in het licht van overtuigend bewijs dat miljarden peso's door haar en haar mans bankrekeningen waren gegaan, maar dat deze niet waren opgegeven in haar Verklaringen van Activa, Passiva en Nettovermogen. Alle publieke ambtenaren zijn verplicht jaarlijks hun SALN's in te dienen als referentie voor het geval verdenkingen van onrechtmatig verkregen vermogen rijzen.

Dus, wat is er met de doos? 

De commissie zelf had om die doos gevraagd, en de Belastingdienst gehoorzaamde plichtsgetrouw. Het was immers gedagvaard, op bevel gevorderd in de uitoefening van afzettingsbevoegdheden — bevoegdheden die door de Grondwet uitsluitend aan het Congres zijn toegekend. Dat was in feite de kern van het argument van afgevaardigde Leila de Lima. Samen met zes andere commissieleden stemde zij voor het openen van de doos; 38 stemden tegen. 

De doos werd een probleem toen de hoofd van de belastingdienst, Charlie Martin Mendoza, kennelijk spijt kreeg van zijn indiening. Hij had er geen problemen mee gehad totdat zijn beurt kwam om te getuigen. Hij waarschuwde de commissie dat zij aansprakelijk gesteld kon worden onder de privacywet als zij de doos opende.

Zeker was hij niet grappig, maar even zeker was hij onoprecht. In godsnaam, hij had de doos geleverd in openlijke gehoorzaamheid, in onvoorwaardelijke onderwerping aan het gezag van de commissie! Het grappige is dat het uiteindelijk de commissie was die zich aan hem onderwierp. En om welke reden, als ik het vragen mag? Uit eerbied voor de pastor van het huis? 

Ironisch genoeg was het juist het morele punt van de stemming dat verloren ging. Mijn ingewijde bronnen bevestigen mijn eigen vermoeden dat de commissie stemde om de doos met rust te laten omdat het opportuun en gemakkelijk was om dat te doen: aangezien de afzettingszaak, naar de beoordeling van de commissie op dat kruispuntmoment — dat iwas-pusoy-moment — was vastgesteld boven de drempel van "waarschijnlijke oorzaak" die voor een proces vereist is, stemde de commissie om de doos te vergeten, de waarheid te vergeten die daarin schreeuwde, en, bij gevolgtrekking, de Senaat, als de afzettingsrechtbank, ermee te laten omgaan, en ook met Sara Duterte's neiging om naar het Hooggerechtshof te vluchten voor redding.

Ik zou zelf toegeven dat de standaard voor een proces is bereikt; in feite zou ik denken (als u even een plaats wilt gunnen aan de instincten en logica van een niet-jurist) dat Duterte het verdient berecht te worden op basis van elk — slechts één — van de volgende bewijsstukken die tijdens de hoorzittingen werden gepresenteerd:

Ten eerste, de afkeuring door de Commissie voor Audit van uitgaven van honderden miljoenen belastingpeso's uit Duterte's inlichtingen- en vertrouwelijke fondsen en de daaropvolgende bevelen aan haar om het geld terug te betalen; 

Ten tweede, de bevestiging door de Anti-Witwasraad van miljarden peso's aan transacties die waren gemarkeerd door de banken waar het echtpaar Duterte de rekeningen aanhield die het geld ontvingen en distribueerden, en ook de exacte, zij het incidentele, validering door de raad van bevindingen die senator Antonio Trillanes IV in zijn eigen onderzoek had gevonden — bevindingen die al die jaren waren onderdrukt, buiten het onderzoek gehouden door de toezichthoudende instellingen onder het presidentschap van Sara's vader, Rodrigo, en onder zijn resterende invloed na zijn termijn; 

Ten derde, het vaststellen van een Duterte-patroon van het vergaren van onrechtmatig verkregen vermogen.

Het helpt Sara Duterte ook niet dat zij tot nu toe niet in staat is de beschuldigingen met tegenbewijs te weerleggen, dat zij in feite heeft geweigerd de afzettingshoorzittingen bij te wonen, op hautaine wijze de kans negerend om haar zegje te doen, en dat alles wat zij in plaats daarvan heeft gedaan het uitvaardigen van blanco ontkenningen in sociale media en voor een geregisseerde pers is.

Een plenaire stemming om Duterte's zaak naar een proces te sturen mag dan een uitgemaakte zaak zijn, maar dat is naast de kwestie. De kwestie ligt bij de waarheid die verzegeld in die doos ligt — de waarheid die de Huis-commissie voor justitie net ontliep, met repercussies die haar eindeloos zullen achtervolgen. Want door te ontsnappen, faalde de commissie, en het hele Huis bij uitbreiding, in de test die twee dingen moest bewijzen: één, of het verdiende een exclusieve macht te behouden die cruciaal is voor de democratie van de natie — afzetting — en, twee, of het de morele overtuiging had om het juiste te doen met de waarheid — en dat juiste is zeker niet de waarheid verborgen te houden in een doos. De Lima weet het, nadat zij zelf bijna zeven jaar was opgesloten, gevangengezet op beschuldigingen die op last van Rodrigo Duterte werden verzonnen.

Het Huis had eigenlijk al eerder een soortgelijke test doorgemaakt, iets meer dan een jaar geleden. Het was de eerste keer dat Duterte in feite al was afgezet en haar zaak naar de Senaat was gebracht voor een proces. De Duterte-vriendelijke Senaat startte niet meteen een proces — niet "onverwijld," zoals de Grondwet gebiedt. Het vertraagde de start van het proces maandenlang, waardoor Duterte de tijd kreeg om naar het Hooggerechtshof te gaan. Niet onverwacht vernietigde de rechtbank met 15 leden, waar 12 door Duterte benoemde rechters zitting hadden, de afzetting op een technicaliteit — één rechter kon niet stemmen omdat hij met verlof was, één onthield zich, en één werd meegetrokken in de Duterte-club om de stemming een unanieme 13 te maken. Het Huis had de rechtbank terecht kunnen trotseren, maar koos ervoor toe te geven, en gaf daarmee effectief zijn macht over aan een indringer, en besloot de afzetting opnieuw te doen, zoals de indringer zegt. 

Deze tweede keer kreeg het Huis de kans zichzelf te verlossen door de waarheid uit de doos te laten, maar opnieuw sloeg het op de vlucht. En de aanmatigend meester leek het goed aan te voelen. Op diezelfde dag dat de Huis-commissie voor justitie de doos resoluut ontweken had, vaardigde het Hooggerechtshof, als uit het niets, maar niet noodzakelijkerwijs zonder vooruitziende blik of bemoeizuchtige bedoeling — een dwangmatig kenmerk in zijn geval — een uitspraak uit die het woord "onverwijld" voor afzettingsprocessen definieerde als "binnen een redelijke termijn," in navolging van Chiz Escudero, de president van de Duterte-Senaat.

Escudero is de originele herzienaar van Webster en Oxford — het Hooggerechtshof is slechts een imitator. Hij deed het om de onmacht van de Senaat te rechtvaardigen, onder zijn leiding, om in 2024 zijn plicht als afzettingsrechtbank te vervullen. 

Maar, nu de Senaat na de tussentijdse verkiezingen vorig jaar was hervormd en Escudero daardoor naar de minderheid was verwezen, moest het Hooggerechtshof, dat zelf 11 door Duterte benoemde rechters en hun rekruut heeft behouden, bijspringen voor wie ook maar vatbaar zou zijn voor zijn aansporingen. Maar natuurlijk, in kwesties van woorden is het woordenboek de erkende universele scheidsrechter, en dat definieert "onverwijld" als "meteen," "onmiddellijk," en nooit, in geen enkele gebruiksomstandigheid, als "binnen een redelijke termijn." Er zijn ook genoeg afzettingen geweest om naar te verwijzen voor precedenten — in de zaak tegen Hoofd-rechter Renato Corona, in 2012, vormde de Senaat zich als afzettingsrechtbank de dag nadat het de Afzettingsartikelen van het Huis ontving, begon het proces na een maand, en na 44 dagen proces gedurende 13 weken verklaarde het hem schuldig als afgezet.   

In ieder geval kan het Hooggerechtshof zeggen wat het wil, maar er is toch geen handhavingsbevoegdheid achter, omdat het, nogmaals, een indringer is in afzettingszaken. Het is de Senaat die uiteindelijk beslist. Het Huis had het Hooggerechtshof op zijn plaats kunnen zetten, maar heeft het verknald. – Rappler.com