MANILA, Filipijnen – De voormalige Filipijnse president Rodrigo Duterte staat mogelijk terecht bij het Internationaal Strafhof (ICC), maar hij krijgt een nieuwe kans om zijn vrijheid te bepleiten, al is het tijdelijk, omdat de jaarlijkse herziening is gestart.

Bij het ICC zal de rechtbank, ongeacht of een verdachte zijn verzoek om voorlopige invrijheidstelling heeft verloren, een jaarlijkse herziening uitvoeren om te beoordelen of voortzetting van de detentie nog gerechtvaardigd is. Elk jaar zullen rechters onderzoeken of er sprake is van een verandering in omstandigheden.

De proceskamer III — een nieuwe groep van drie rechters belast met de berechting van Duterte voor misdaden tegen de menselijkheid — zal nu die jaarlijkse herziening uitvoeren. Commentaren tegen vrijlating werden al gegeven door de raadslieden van de slachtoffers tijdens de jaarlijkse hoorzitting — gehouden op de laatste dag van de bevestigingshoorzitting van de aanklachten eind februari — maar de proceskamer stelde dat nieuwe opmerkingen ("observations") moeten worden ingediend.

"Gelet op de ontwikkelingen na de jaarlijkse hoorzitting acht de Kamer het noodzakelijk om de partijen en deelnemers de gelegenheid te geven eventuele opmerkingen in te dienen die zij hebben met betrekking tot de voortgezette detentie of vrijlating van de Beschuldigde, al dan niet onder voorwaarden, inclusief het bestaan van eventueel gewijzigde omstandigheden," aldus de proceskamer op 1 mei.

Alle partijen hebben tot 8 mei om hun commentaren in te dienen. Duterte zal terechtstaan als vermeende indirecte mededader van misdaden tegen de menselijkheid van moord en poging tot moord. De zaak omvat 49 incidenten waarbij 78 mensen om het leven kwamen over een periode van negen jaar, van Duterte's tijd als burgemeester van Davao City tot zijn presidentschap.

Tijdelijke vrijheid, of voorlopige invrijheidstelling bij het ICC, wordt aan verdachten verleend als zij geen van de drie risicofactoren vertonen:

1. Risico op vluchten uit de zaak
2. Risico op belemmering van de zaak door het intimideren van getuigen
3. Risico op het opnieuw plegen van dezelfde vermeende misdrijven

Het ICC heeft nog nooit voorlopige invrijheidstelling verleend aan een verdachte van misdaden tegen de menselijkheid.

Wat er eerder gebeurde

Op de laatste dag van de bevestigingshoorzitting van de aanklachten stelde de aanklager dat Duterte's afstandsverklaring om de hoorzitting bij te wonen betekent dat hij een vluchtrisico vormt. Duterte ondertekende een afstandsverklaring om aan te geven dat hij de bevestigingshoorzitting niet zou bijwonen, en toonde geen interesse in het volgen van de zaak. Tijdens het proces is Duterte verplicht aanwezig te zijn.

"Hij zei dat hij gedwongen in een vliegtuig werd gezet en naar Den Haag werd overgebracht. Hij verwijst naar zijn arrestatie als een ontvoering. Niets daarvan klinkt als de woorden van iemand die vrijwillig naar de Rechtbank zou terugkeren," zei aanklager Julian Nicholls tijdens de hoorzitting.

Dat duizenden van zijn aanhangers nog steeds campagne voeren bij het Filipijns Hooggerechtshof om de verzoekschriften van zijn kinderen voor een habeas corpus-bevel te laten inwilligen, is ook een risicofactor, aldus slachtofferadvocaat Joel Butuyan.

"Deze steunbetuiging bewijst de harde realiteit dat, als de heer Duterte uit detentie wordt vrijgelaten, er een groot risico bestaat dat zijn aanhangers manieren zullen vinden om zijn heimelijke terugkeer naar de Filipijnen te faciliteren om hem aan de jurisdictie van deze Rechtbank te onttrekken," zei Butuyan tijdens de hoorzitting.

Daarvoor had Duterte's hoofdverdedigingsadvocaat Nicholas Kaufman geprobeerd een nieuwe grond in te brengen — dat de vermeende cognitieve beperking van de voormalige president invloed heeft op die risicofactoren. De vooronderzoekskamer heeft dit niet volledig behandeld, waarna Kaufman naar de beroepskamer ging om oneerlijkheid in de procedure aan te voeren. De beroepskamer verwierp die grond afgelopen maart.

Een onafhankelijk panel van medische deskundigen had geoordeeld dat Duterte nog over voldoende uitvoerende functies beschikt om zijn zaak zinvol te begrijpen en eraan deel te nemen, of in de juridische terminologie van het ICC: hij is bekwaam voor berechting.

De proceskamer III houdt op 27 mei een statusconferentie, die de volgende fasen zal inluiden, waaronder het vaststellen van een datum voor het proces.

De Britse rechter Joanna Korner zal de voorzittende rechter zijn van proceskamer III. De twee andere rechters zijn Keebong Paek uit Korea en Nicolas Guillou uit Frankrijk. Rechter Guillou behoort tot de ICC-functionarissen die Amerikaanse sancties opgelegd hebben gekregen vanwege het onderzoek van de rechtbank naar de aanval van 8 oktober op Israël en de daaropvolgende verwoesting van Gaza door Israël. Rechter Guillou maakte deel uit van de kamer die het arrestatiebevel uitvaardigde voor de Israëlische premier Benjamin Netanyahu.

– Rappler.com