Er is iets diep verontrustends wanneer overheidsfunctionarissen die ooit enorme macht uitoefenden, plotseling de hardheid die ze uitstraalden laten vallen op het moment dat de verantwoording hen inhaalt. Het is gemakkelijk om sterk te lijken wanneer men nog steeds invloed, trouwe bondgenoten en het staatsapparaat tot zijn beschikking heeft.

De werkelijke karakterproef komt echter wanneer iemand uiteindelijk wordt gevraagd voor de wet te verschijnen en verantwoording af te leggen voor zijn daden.

Senator Ronald "Bato" dela Rosa's poging om de mogelijke arrestatie op grond van een bevel van het Internationaal Strafhof (ICC) te ontlopen — worstelen met agenten van het Nationaal Bureau van Onderzoek, vluchten naar de senaatsvergaderzaal als toevluchtsoord, en publiekelijk president Marcos smeken hem niet over te dragen aan Den Haag — straalt geen waardigheid of staatsmanskunst uit. Het lijkt meer op het gedrag van een straatbulllebak die de gevolgen van zijn daden ontvlucht, dan op dat van een overheidsfunctionaris die bereid is juridisch onderzoek met kalmte te doorstaan.

Een publieke functie vereist meer dan gezag. Het vereist karakter. Functionarissen zoals senator Bato, die ooit hard beleid rechtvaardigden in naam van wet en orde tijdens zijn ambtstermijn als hoofd van de Filipijnse Nationale Politie, kunnen niet plotseling terugdeinzen voor juridische procedures wanneer zij zelf onderwerp van onderzoek worden.

Men kan niet de taal van hardheid, discipline en opoffering hanteren terwijl men aan de macht is, om vervolgens in paniek en politieke schuilplaatsen te vluchten op het moment dat de wet antwoorden begint te eisen.

Een waardige ambtenaar begrijpt dat daden gevolgen hebben. Dit principe geldt voor iedereen — gewone burgers en machtige functionarissen alike. Sterker nog, hoe hoger de functie, hoe groter de verplichting om zich aan onderzoek te onderwerpen en beschuldigingen met terughoudendheid en waardigheid te trotseren. Juridische verantwoordelijkheid wordt niet tot politieke vervolging enkel omdat het moeilijk of vernederend is. Een publieke functie is geen schild tegen de verantwoordelijkheid om ernstige beschuldigingen voor de juiste instanties te beantwoorden.

De geschiedenis herinnert zich niet alleen wat leiders deden, maar ook hoe zij het oordeel onder ogen zagen. Sommige leiders trotseerden beschuldigingen met kalmte, hielden vol dat ze onschuldig waren en respecteerden toch de juridische processen. Senatoren Leila de Lima en Sonny Trillanes doorstonden detentie, onderzoeken en politieke vervolging zonder hun waardigheid op te geven. Ze namen beschuldigingen direct aan, droegen zichzelf met vastberadenheid en kwamen met hun eer intact te voorschijn.

Een toevlucht zoeken

Anderen reageren echter anders.

Ze verschuilen zich achter technische details, politieke allianties en dramatische optredens die bedoeld zijn om verantwoording in spektakel te veranderen. Ze zoeken een toevlucht in instellingen die ze ooit domineerden, in de hoop dat macht hen kan beschermen tegen de processen die ze ooit aan anderen oplegden. Dergelijk gedrag straalt geen kracht uit. Integendeel, het wijst op een diep ongemak bij het onder ogen zien van juridisch onderzoek zonder de bescherming van een ambt, invloed of politieke patronage.

Er zit ook een diepe ironie in dit alles. Dezelfde cultuur van straffeloosheid die functionarissen ooit aanmoedigde om zonder angst te handelen, is precies de cultuur die nu deze wanhopige ontwijking voortbrengt. Wanneer leiders gewend raken aan ongecontroleerde macht, beginnen ze te geloven dat gevolgen voor andere mensen zijn. Maar instellingen, nationaal of internationaal, bestaan juist omdat macht zonder verantwoording uiteindelijk de democratie aantast en het publieke vertrouwen ondermijnt.

Beschuldigingen met waardigheid trotseren betekent niet schuld bekennen. Het betekent erkennen dat geen enkele overheidsfunctionaris boven de rechtspraak staat. Het betekent voor rechtbanken verschijnen zonder theatraliteit, zonder politieke instellingen te misbruiken als schild, en zonder gerechtigheid te reduceren tot een strijd van loyaliteit, overleven of partijpolitieke oorlogsvoering.

In het openbare leven komt er een moment waarop iemand niet langer kan controleren hoe de geschiedenis zijn of haar beslissingen zal beoordelen. Wat binnen zijn of haar controle blijft, is hoe hij/zij zich gedraagt wanneer het oordeel aankomt.

Dat is de ware maatstaf van rechtschapen karakter.

En dat is precies wat ontbreekt in senator Bato dela Rosa's waardige pogingen om verantwoording te ontlopen. 

Helaas is hij mogelijk niet de laatste overheidsfunctionaris die op deze manier reageert wanneer de gevolgen van macht hem uiteindelijk beginnen in te halen. – Rappler.com