Door Michael Every van Rabobank

Opbouwen of Burnham neerhalen?

Op de gebruikelijke manier zal er vandaag wel of geen VS-Iran ontmoeting plaatsvinden in Doha; die 'misschien belangrijk, misschien niet' zal zijn; en waarbij ofwel de MoU wordt besproken ofwel $6 miljard aan Iraanse tegoeden wordt ontbevroren. Dus het 'vredesvuur' gaat door, zoals verwacht, maar met weinig kans dat dit permanent standhoudt. Evenzo in Libanon, waar de VS aandringt op ontwapening van Hezbollah --dat weigert-- en Israël niet zal vertrekken totdat dat gebeurt. En Gaza, waar de Vredesraad zijn plannen finaliseert terwijl het IDF waarschuwt dat Hamas zich klaarmaakt voor oorlog. En Irak, dat zojuist een deadline van 30 september heeft gesteld voor pro-Iraanse milities om te ontwapenen. En Libië, waar Marco Rubio een andere crisis bestrijdt. Als vroeg kerstcadeau voor Tucker Carlson en Marjorie Taylor Greene zegt Israël ook ruimtelasers te ontwikkelen.

Dit terwijl Zuid-Korea een AI- en IT-investeringsplan van $1,3 biljoen aankondigde om een voorsprong op China te behouden in het komende decennium – dat beelden toont van een 6G-gevechtsvliegtuig en tests uitvoert van een hypersonische ramjet die van vorm kan veranderen tijdens de vlucht; China heeft dual-use export naar eenheden van Mitsubishi, Hitachi en Komatsu beperkt; de kantoren van Supermicro in Taiwan werden doorzocht in een onderzoek naar chipsmokkel; en een door Rakuten geleide groep krijgt staatssubsidies om het Japanse antwoord op Starlink te bouwen. Kortom, wat we om ons heen zien gaat evenzeer over massale, urgente investeringen in defensie en AI als over gerelateerde energie (d.w.z. Hormuz), bredere grondstoffen en toeleveringsketens.

Dat is ongelooflijk duur om aan te pakken. De VS dringt bijvoorbeeld aan op een defensiebudget van $1,5 biljoen, terwijl alleen al bijhouden met Zuid-Korea Europa zou verplichten $14 biljoen te investeren om gelijkwaardig te zijn. Veelzeggend is dat het VK vandaag zijn nieuwe defensiestrategie onthult, die verschuift naar goedkope drones van grotere platforms --geleide-raketvernietigers en fregatten worden geschrapt-- terwijl vertrekkend premier Starmer een plan voorzit dat in 2030 slechts 2,7% van het bbp zal bereiken, niet de beloofde 3,0%; sommigen zeggen dat hij daarna de NAVO wil leiden (om zijn opvolger te vertellen dat hij 3,5% moet bereiken).

We hebben dus mogelijk binnenkort nodig:

• Creatief boekhouden: De nieuwe premier van Hongarije beweert dat zijn voorganger de helft van het begrotingstekort heeft verborgen, dat eigenlijk 8% van het bbp bedraagt.
• Bezuinigingen: en veel succes daarmee.
• Nieuwe belastingen: Frankrijk zoekt nu naar EU-brede belastingen om een gepland commissiebudget van €2 biljoen te financieren, met het idee dat buitenlandse bedrijven, zoals Amerikaanse techbedrijven en vervuilers, meer zouden kunnen betalen.
• Tarieven: vorige week verwees Amerikaans minister van Financiën Bessent naar Hamiltoniaanse economische staatskunde; gisteren schreef Witte Huis macro-expert Miran een opiniestuk in de WSJ ten gunste van Amerikaanse tarieven. De EU heeft China zojuist een deadline van oktober gegeven om hun enorme --en voorspelbare-- handelsongelijkheid aan te pakken, de blikken vooruitschoppend, maar wijzend op een handelsoorlog en/of een Hamilton (en Trump) moment dat transformatief zou kunnen zijn. Zelfs Paul Krugman vertelt de EU om China te belasten met tarieven.
• Industriebeleid: dat is zeer zeker terug in de mode, ook al is wat dit betekent voor velen vaag.
• Een meegaande centrale bank: Het Hooggerechtshof heeft zojuist precedent omgekeerd om het Witte Huis toe te staan hoofden van federale agentschappen te verwijderen, waardoor de uitvoerende macht sterk wordt versterkt. Het hield FOMC-lid Cook voorlopig in haar functie totdat het juridische proces zijn beloop heeft, maar ging niet in op de vraag of "met reden" ontslagen bij de Fed ook grondwettelijk zijn of niet, waardoor Trump het proces kan hervatten om haar te ontslaan wegens beschuldigingen van hypotheekfraude en, op termijn, mogelijk opnieuw kan procederen of de Fed een bijzonder geval is of niet.

De ECB's Lagarde, die jaren geleden zei dat de Bank hand in hand met regeringen moet werken om geopolitieke crises te overwinnen, verklaarde zojuist dat Europa beter wordt in het omgaan met economische schokken dankzij een beter financieel kader en de groene transitie. De flexibiliteit van Europese raffinaderijen op het gebied van vliegtuigbrandstof hielp; maar China deed meer door minder olie te importeren, en de VS en Japan door hun SPR's leeg te tappen, allemaal dankzij *hun* economische staatskunde. Nu neemt het risico toe van een Chinese afsluiting van zeldzame aardmetalen voor Europa, die de helft van het totaal vertegenwoordigen (en Rusland een kwart), en van duurdere Chinese importen in het algemeen. Wat als dat vanaf oktober werkelijkheid wordt – en als we na de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen meer oorlog krijgen met Iran?

In het VK is de vraag 'Opbouwen of Burnham neerhalen?' nu de aanstaande premier het VK heeft opgeroepen de economie te "herdraderen". Hij heeft het over devolutie - wat de groei in Schotland niet heeft gestimuleerd; gelijkstelling tussen regio's – wat de meeste landen willen maar niet weten te bereiken; (dure?) publieke controle over nutsbedrijven; en reindustrialisatie – in een periode van protectionisme en op blokken gebaseerde heroriëntatie. Kortom, gaat het VK iedereen belasten met tarieven, of de VS, of Europa, of China? Logischerwijs zou men daar moeten beginnen, niet lokaal, om vervolgens tegen een lage tariefgrens aan te lopen op de poging terug omhoog te gaan.

Kortom, politieke economie blijft in beweging. Markten denken niet zo gedetailleerd of diepgaand na: wat er ook gebeurt is een input in de binaire 'omhoog of omlaag vanaf hier'. De schaal waarop dingen omhoog of omlaag kunnen gaan op basis van hoe de politieke economie transformeert, mag echter niet worden onderschat. JPY staat op een 40-jarig dieptepunt ten opzichte van de dollar op het moment van schrijven: waar zullen andere valutaparen naartoe gaan naarmate de zaken zich ontvouwen?

Maar zelfs terwijl politici --en centrale bankiers-- proberen dingen opnieuw te leren vanuit basisprincipes, kan revolutionaire verandering de architectuur hervormen waarvan zij denken dat ze daarin opereren. Zo kunnen vaste lezers zich herinneren dat ik jaren geleden het idee van kapersbrieven opperde als een manier om private sector energie en kapitaal te kanaliseren naar nationale veiligheid zonder budgetten of politieke beperkingen zoals geen grondtroepen te doorbreken. Zie in dat verband het volgende voorstel van X en denk er serieus over na:

"Een duurzame oplossing voor het Iran-probleem is vrij eenvoudig:

1. Oprichting van de American Persian Energy Company (APEC)
2. Geef 25% aan Exxon en Chevron, die het zullen kapitaliseren en expertise leveren
3. Grondoorlog in Iran, maar alleen met vrijwilligers die worden gecompenseerd met APEC-aandelen
4. Het Amerikaanse leger zorgt voor luchtdekking en logistieke ondersteuning
5. Overlopen Iraanse generaals worden ook gecompenseerd met een hoeveelheid APEC-aandelen afhankelijk van hun rang en het aantal soldaten dat ze meebrengen
6. Alle olie- en gasrechten in Iran worden verleend aan de APEC
7. Nieuw Amerikaans bedrijf van $2 biljoen wordt uit het niets gecreëerd
8. Iran wordt tijdelijk bestuurd door de APEC-CEO terwijl een overgang naar een geschikte civiele regering wordt onderhandeld"

Als u denkt dat dit soort dingen niet (meer) gebeurt: vroeger wel, dan heeft u niet opgemerkt hoe het denken uit de 18e en 19e eeuw niet alleen terug in de mode is, maar actief wint ten opzichte van de consensus van het politieke establishment na de Koude Oorlog; of hoe moderne huurlingen zoals Blackwater opereren.

De politieke economie verandert; ze zal veel, veel meer veranderen; en markten zullen daarmee veranderen. De volatiliteit die we zien in het Hormuz 'vredesvuur' is slechts een voorproefje van wat komen gaat. Sommige activa zullen worden opgebouwd. Andere zullen worden neergehaald.