De druk van een zeer ontevreden publiek zal toenemen op president Ferdinand Marcos Jr. om de schuldigen achter de tralies te krijgen in het ergste corruptieschandaal dat het land in decennia heeft getroffen. Ongeveer $1,3 miljard (P79 miljard) is waarschijnlijk verloren gegaan aan spook-waterbeheerprojecten en projecten die nauwelijks zijn voltooid (2016-2025), waarbij 25% tot 70% van de projectkosten naar steekpenningen ging.

Marcos staat voor zijn moeilijkste jaar tot nu toe. De economie is vertraagd met een groei die is gedaald tot een dieptepunt van vier jaar, het vertrouwen van het publiek is afgebrokkeld, en de goedkeuringsgraad van de president is gekelderd. Gesprekken worden gekenmerkt door frustratie en woede dat de grote vissen — en walvissen — nog niet achter de tralies zitten, in tegenstelling tot de belofte van de president van een kerstdeadline. 

Vicepresident Sara Duterte doet het beter in de peilingen en maakt politiek kapitaal uit de puinhoop. De fanatieke Duterte-aanhangers zullen hun desinformatiecampagne op sociale media voortzetten, Marcos trollen en het publiek misleiden dat de Dutertes niet hebben geprofiteerd van de waterbeheerbuit. Dit is onjuist. (U kunt enkele nieuwsberichten over hun betrokkenheid hier  en hier lezen.)

Oerzonde

Toen Marcos de topcontractors ontmaskerde die waterbeheerprojecten in het hele land hadden gemonopoliseerd, zei hij dat hij iets "ontwrichtends" begon "om het hele systeem te veranderen." Dit leidde tot iets groots dat hij niet had verwacht: het blootleggen van de plundering van het budget, de oerzonde. Hij blies de fluit over de systematische plundering van het nationale budget van het land, blijkbaar zonder de omvang ervan te kennen, de mate van betrokkenheid van zijn familieleden en belangrijke bondgenoten — en dat het uiteindelijk bij hem aan de deur zou komen. 

Als chief executive beging Marcos een grote fout door geen toezicht te houden op de integriteit van het budgetproces en leidde hij in feite de schaamteloze plundering van de fondsen van het land. 

Was zijn budgetsecretaris, Amenah Pangandaman, medeplichtig? Haar kantoor bereidde het National Expenditure Program (NEP) voor, ook wel het budget van de president genoemd, maar zij markeerde niet de enorme bedragen die werden afgeroomd en naar waterbeheerprojecten werden omgeleid. Hoe kon zij de massale kortingen op het NEP negeren die in 2023 P395 miljard bereikten, in 2024 stegen tot P564,5 miljard en in 2025 afnamen tot P487 miljard? Dit zijn gegevens verstrekt door voormalig budgetsecretaris Florencio "Butch" Abad op basis van zijn beoordeling van beschikbare bicamerale commissierapporten of bicamerale verslagen.

Tel deze op en tijdens de eerste drie jaar van Marcos in functie hebben wetgevers van beide kamers van het Congres in totaal P1,4 biljoen van de taart afgesneden en deze verplaatst naar verschillende programma's — voornamelijk waterbeheer — en instanties, waarbij het Department of Public Works and Highways (DPWH) het meeste kreeg. Abad deelde deze en andere bevindingen in een lezing die hij gaf aan de Ateneo School of Government.

Patronen van kortingen en omleidingen

Dit is het patroon dat naar voren kwam: de kortingen en omleidingen werden gedaan door een bicamerale commissie, de groep senatoren en volksvertegenwoordigers die de versies van beide kamers van de General Appropriations Bill — het NEP, zoals ingediend bij het Congres — met elkaar verzoent in een ondoorzichtig proces dat verborgen is voor het publiek. Miljarden pesos werden onttrokken aan door het buitenland ondersteunde projecten (het Filippijnse tegenhangerfonds voor goedgekeurde projecten); het pensioen- en garantiefonds van het militaire en uniformpersoneel; diversen personeel- en uitkeringenfonds voor alle overheidsinstanties; Philhealth; de modernisering van de Armed Forces of the Philippines; en het National Disaster Risk Reduction and Management Fund — en werden weggezogen naar hun varkensvlees: waterbeheer en hun favoriete instantie, het DPWH.

Dit is een "nieuw schema om publieke fondsen te plunderen via het budgetwetgevingsproces met de gelaagde bicamerale conferentiecommissie als de belangrijkste generator van varkensvlees," zei Abad.

De Senaat en het Huis van Afgevaardigden (HOR) gaven zichzelf miljarden en ook het Office of the President (OP), waardoor hun budgetten, vergeleken met 2016, stegen met 458% (OP), Senaat 275% en HOR 380%.

Uitkeringsprogramma's werden zwaar gefinancierd, via het Department of Social Welfare and Development (DSWD), Department of Labor and Employment en het Department of Health. Verschillende vormen van ayuda, wegen van politiek patronage, werden vermomd in deze onhandige acroniemen: AICS of Assistance to Individuals in Crisis Situations, AKAP of Ayuda para sa Kapos ang Kita), MAIFIP  of Medical Assistance to the Indigent and Financially Incapacitated Patients, en TUPAD of Tulong Panghanapbuhay sa Ating Disadvantaged/Displaced Workers.

Dit alles is ongekend in de omvang van betrokken publieke fondsen, zei Abad, en de deelname van hoge functionarissen die uiteindelijk uit hun functies traden — voormalig Speaker Martin Romualdez (hij blijft lid van het Congres), voormalig congreslid en voorzitter van de machtige begrotigscommissie Zaldy Co, DPWH-secretaris Manuel Bonoan, Executive Secretary  Lucas Bersamin en Pangandaman.

Wat nu?

Om het vertrouwen van het publiek te herwinnen, moet Marcos twee dingen bereiken: de schuldigen ter verantwoording roepen, vooral de hoge functionarissen, en hervormingen institutionaliseren om het budgetproces transparant te maken en het toezicht te versterken. De taak die hij zichzelf heeft gesteld, om een "grote operatie uit te voeren... om een kanker te verwijderen,"  vereist niets minder. 

Tot nu toe zijn twee aannemers en acht DPWH-functionarissen gearresteerd en staan terecht. Geen enkele gekozen functionaris of voormalig kabinetslid zit achter de tralies.

Marcos lijkt beperkt omdat de schaduw van zijn neef, Romualdez  — onder wiens hoede de plundering van het budget plaatsvond — groot over hem hangt. Marcos zei dat hij een systeem wilde ontmantelen dat corruptie op grote schaal mogelijk maakte, een systeem waaraan hij leiding gaf. In het proces raakte hij overspoeld, watertrappelend terwijl hij geconfronteerd wordt met de straffeloosheid waarmee zijn neef en bondgenoten de publieke kassen plunderden.

Bovendien profiteerden congreslid Sandro Marcos, de zoon van de president, en Romualdez het meest van de onhandig klinkende "allocables" of het nieuwe varkensvlees van DPWH.

Op het gebied van hervormingen heeft Marcos de mogelijkheid om samen te werken met maatschappelijke organisaties die de bicam-beraadslagingen nauwgezet hebben gemonitord. Zij hebben opgeroepen tot de oprichting van een "Open Budget Transparency Server" die toegankelijk is voor het publiek en de opname van multisectorale commissies om het budget voor 2027 al in de voorbereidingsfase te beoordelen. 

Alarmbellen

Deze door mensen veroorzaakte ramp heeft een schijnwerper geworpen op Marcos' slechte leiderschap. Hij heeft de toon niet gezet voor een schone, corruptie-waakzame regering, aangezien hij zelf op laag moreel terrein staat, overschaduwd door de reputatie van zijn overleden vader.  

Bovendien staat hij los van de details van bestuur. De president leek zich niet bewust te zijn van de grote veranderingen in het belangrijkste stuk wetgeving dat de programma's van zijn administratie ondersteunt: het budget. Zoals Marcos zelf toegaf in een openhartige toespraak afgelopen december, was hij zelf "geschokt" door het "misbruik en het gevoel van recht" dat plaatsvond.  

Het andere nadeel van dit fiasco is dit: gewond door binnenlandse problemen zal Marcos worden afgeleid, zijn aandacht wordt weggetrokken van de aanhoudende agressie van China in de West-Filippijnse Zee. China zal hoogstwaarschijnlijk een kans ruiken op dit moment wanneer de regio volatieler is geworden, met de interventie van de VS in Venezuela die de op regels gebaseerde internationale orde omverwerpt, waardoor onze gigantische buur zijn herenigingsplannen met Taiwan kan nastreven. 

Dit beladen moment luidt alarmbellen voor Marcos die nog tweeënhalf jaar heeft om de rommel op te ruimen. Het kan niet langer doorgaan zoals gewoonlijk. Hij moet er alles aan doen om gerechtigheid en institutionele hervormingen te bereiken die de integriteit van het budgetproces zullen herstellen. – Rappler.com