Stablecoins: De Stille Revolutie Die Zuid-Afrika Niet Kan Negeren

Stel je voor dat je je lokale winkel binnenloopt en betaalt met een cryptocurrency die altijd gelijk is aan één rand — geen wilde schommelingen, geen speculatie, alleen zelfsoevereine zekerheid. Een digitale token die sneller afwikkelt dan de huidige bancaire infrastructuur en tegen een fractie van de kosten.

Dat is de belofte van stablecoins — digitale activa gebouwd voor stabiliteit in een markt die bekendstaat om chaos. Ze hervormen al hoe geld beweegt door de betrouwbaarheid van traditionele valuta te combineren met de snelheid en efficiëntie van moderne blockchaintechnologie, en voeden alles van betalingen en geldovermakingen tot bescherming tegen valutavolatiliteit.

Ze fungeren ook als toegangspoort om fiatgeld naar de digitale activawereld te brengen, waardoor tokenisatie van real-world assets mogelijk wordt. Naarmate markten verschuiven naar kortere afwikkelingscycli, worden stablecoins het bindweefsel voor onmiddellijke, atomaire afwikkeling — wat vertragingen, tegenpartijrisico en kapitaalvereisten vermindert.

Wereldwijd hebben grote spelers, zoals de VS, Europa en Azië, al maatregelen genomen om stablecoins onder formeel regelgevend toezicht te brengen. De richting is ondubbelzinnig: stablecoins hebben de experimentele fase verlaten en worden snel onderdeel van de reguliere financiële sector.

De positie van Zuid-Afrika: vooruitgang of verlamming?

Dichter bij huis is het verhaal veel minder dynamisch. Het grenst zelfs aan stagnatie. De Begrotingsherziening 2025, uitgebracht in februari 2025, beloofde vol vertrouwen een regelgevend kader voor stablecoins en grensoverschrijdende cryptotransacties.

Toch is er bij het aanbreken van 2026 nog geen enkel concept, discussiedocument of regelgevend voorstel het daglicht verschenen. De stilte is niet langer een vertraging; het is een gebrek aan opvolging waardoor marktdeelnemers, innovators en consumenten in een vacuüm opereren.

Ondertussen heeft de Intergovernmental Fintech Working Group (IFWG) in maart 2025 een diagnostisch rapport uitgebracht waarin het stablecoin-landschap van Zuid-Afrika in kaart wordt gebracht. Het rapport concludeerde dat alle door ZAR gedekte stablecoins voornamelijk worden uitgegeven door niet-bancaire entiteiten en worden gedekt door fiatvaluta aangehouden bij commerciële banken. Hoewel dit een veiliger model is dan de algoritmische ontwerpen die wereldwijd instortten, blijven consumenten blootgesteld door het ontbreken van regelgeving.

De cijfers en risico's

Voordat we ons op Zuid-Afrika richten, is het belangrijk om de omvang van de wereldwijde verschuiving te erkennen: in 2025 verwerkten stablecoins ongeveer $33 biljoen aan transacties, waarmee de gecombineerde doorvoer van Visa en Mastercard van $24,84 biljoen werd overtroffen. Dit is geen randfenomeen.

Toch blijft de markt lokaal klein maar groeiend, met door ZAR gedekte stablecoins die nu meer dan R100 miljoen in omloop hebben. Hoewel de cijfers bescheiden lijken, zijn de risico's dat niet. De IFWG heeft al ernstige tekortkomingen gesignaleerd op het gebied van transparantie, governance en consumentenbescherming.

In sommige gevallen zijn reserves niet wettelijk gescheiden, wat betekent dat als een uitgever failliet gaat of instort, er geen insolventie­bescherming is voor tokenhouders. Met andere woorden, uw geld kan simpelweg verdwijnen.

Er is ook geen garantie op terugbetaling, en openbaarmakingen blijven grotendeels fragmentarisch en reactief, wat gebruikers weinig troost biedt. Deze problemen worden verergerd door het ontbreken van regelgeving met betrekking tot rehypothecatie of cross-collateralisatie­praktijken, die het systeemrisico kunnen vergroten.

Dit gebrek aan transparantie, gecombineerd met gebrekkige governance en ongereguleerd beheer van reserveactiva, creëert een kwetsbaar ecosysteem. Als een stablecoin-uitgever faalt, kan de impact verder reiken dan de cryptosector tot in het traditionele bankwezen, wat onderstreept waarom regelgeving niet optioneel is – het is urgent.

Deze risico's gelden niet uniform voor de hele sector; veel uitgevers opereren al met sterke controles en governance, maar de geïdentificeerde tekortkomingen in het diagnostisch rapport benadrukken hoe kwetsbaar de markt wordt wanneer zelfs één uitgever tekortschiet.

Waarom regelgeving belangrijk is

Stablecoins zijn geen niche-instrumenten; ze zijn financiële infrastructuur, en wanneer infrastructuur faalt, blijven de gevolgen niet netjes beperkt. Zonder duidelijke regels over reserves, scheiding, terugbetalingsrechten of risicovolle praktijken zoals rehypothecatie, kan de instorting van één uitgever rechtstreeks overlopen in het traditionele banksysteem.

Daarom hebben de belangrijkste markten ter wereld al harde vangrails opgelegd — dagelijkse openbaarmakingen van reserves, liquiditeits­vereisten, onafhankelijke attestaties en strikte vergunningsregimes die uitgevers behandelen met de ernst van systeemrelevante instellingen.

Zuid-Afrika staat ondertussen nog aan de start. Terwijl de VS, EU en belangrijke Aziatische hubs uitgebreide kaders hebben geïmplementeerd om rampen zoals die met Terra Luna of governance­mislukkingen zoals FTX te voorkomen, blijven we wachten op zelfs maar een concept. Deze mondiale standaarden bestaan omdat stablecoins nu op systeemschaal opereren, en zonder vergelijkbare maatregelen riskeert Zuid-Afrika een al gevaarlijke regelgevings­kloof te vergroten.

2026: het jaar van beslissing

Dus, wat komt er nu? Of toezichthouders er klaar voor zijn of niet, stablecoins versnellen, en de wereld vertraagt niet om te wachten tot Zuid-Afrika inhaalt. Een geloofwaardig regelgevend kader is niet langer "prettig om te hebben"; het is het minimum toegangsticket om deel te nemen aan een wereldwijd financieel systeem dat al in realtime wordt herprogrammeerd.

Tegelijkertijd vermindert de opkomst van digitale valuta's van centrale banken (CBDC's) de relevantie van stablecoins niet. Integendeel, het verscherpt het contrast. CBDC's vertegenwoordigen door de staat uitgegeven toezicht; stablecoins vertegenwoordigen marktgedreven keuze. En keuze doet ertoe. Net zoals mensen hun bank, hun beleggingsplatform of zelfs hun geloofssysteem kiezen, zullen ze kiezen hoe ze waarde opslaan en verplaatsen. Voor velen is de privacy-bewarende, censuurbestendige aard van stablecoins precies het punt.

Zuid-Afrika staat op een echt kantelpunt. We kunnen ervoor kiezen om de vangrails te bouwen die veilige innovatie mogelijk maken, of blijven toekijken vanaf de zijlijn terwijl mondiale standaarden zonder ons verstevigen. Stablecoins zijn niet langer theoretische instrumenten — ze hervormen vandaag de wereldwijde financiële sector. De echte vraag voor 2026 is simpel: zal Zuid-Afrika helpen die toekomst vorm te geven, of erdoor worden gevormd?

• Dr. Wiehann Olivier, die Partner en hoofd FinTech, Digital Assets & Private Equity is bij Forvis Mazars in Zuid-Afrika