Jesse Jackson, burgerrechtenleider en presidentskandidaat VS, overleden op 84-jarige leeftijd

WASHINGTON, VS – De charismatische Amerikaanse burgerrechtenleider Jesse Jackson, een welbespraakt baptistenpredikant die opgroeide in het gesegregeerde Zuiden en een naaste medewerker werd van Martin Luther King Jr. en tweemaal kandidaat was voor de Democratische presidentiële nominatie, is op 84-jarige leeftijd overleden, zo maakte zijn familie bekend in een verklaring op dinsdag 17 februari.

"Onze vader was een dienend leider — niet alleen voor ons gezin, maar voor de onderdrukten, de stemlozen en de over het hoofd gezienen over de hele wereld," aldus de familie Jackson.

Jackson, een inspirerend redenaar en jarenlang inwoner van Chicago, werd in 2017 gediagnosticeerd met de ziekte van Parkinson.

De mediavaardig Jackson pleitte voor de rechten van Zwarte Amerikanen en andere gemarginaliseerde gemeenschappen, teruggaand tot de turbulente burgerrechtenbeweging van de jaren 1960 die werd aangevoerd door zijn mentor King, een baptistenpredikant en imposante sociaal activist.

Jackson doorstond een reeks controverses maar bleef decennialang Amerika's meest vooraanstaande burgerrechtenfiguur.

Hij kandideerde in 1984 en 1988 voor de Democratische presidentiële nominatie, waarbij hij Zwarte kiezers en veel blanke liberalen aantrok met onverwacht sterke campagnes, maar net tekortschoot om de eerste Zwarte presidentskandidaat van een grote partij te worden. Uiteindelijk heeft hij nooit een gekozen ambt bekleed.

Jackson richtte de in Chicago gevestigde burgerrechtengroepen Operation PUSH en de National Rainbow Coalition op en diende in de jaren 1990 als speciale gezant naar Afrika van de Democratische president Bill Clinton. Jackson speelde ook een sleutelrol bij het bewerkstelligen van de vrijlating van een aantal Amerikanen en anderen die in het buitenland werden vastgehouden op plaatsen zoals Syrië, Cuba, Irak en Servië.

Betoverende welsprekendheid

Jackson nastreefde zijn politieke ambities in de jaren 1980, vertrouwend op zijn betoverende welsprekendheid. Het was pas met de verkiezing van collega-Chicagoan Barack Obama tot president in 2008 dat een Zwarte kandidaat zo dicht bij het veiligstellen van een presidentiële nominatie van een grote partij kwam als Jackson.

In 1984 won Jackson 3,3 miljoen stemmen in Democratische nominatiewedstrijden, ongeveer 18% van de uitgebrachte stemmen, en eindigde als derde achter uiteindelijke genomineerde Walter Mondale en Gary Hart in de race voor het recht om het op te nemen tegen de Republikeinse zittende president Ronald Reagan. Zijn kandidatuur verloor momentum nadat bekend werd dat Jackson in privé Joodse mensen "Hymies" had genoemd en New York "Hymietown".

In 1988 was Jackson een meer gepolijste en mainstream kandidaat, eindigend als tweede in de Democratische race tegen de Republikein George H.W. Bush. Jackson gaf de uiteindelijke Democratische genomineerde Michael Dukakis flink tegenstand, winnend in 11 staat voorverkiezingen en caucuses, waaronder verschillende in het Zuiden, en verzamelend 6,8 miljoen stemmen in nominatiewedstrijden, of 29%.

Jackson presenteerde zichzelf als een barrièredoorbreker voor mensen van kleur, de armen en de machtelozen. Hij bracht de Democratische conventie van 1988 in vervoering met een toespraak waarin hij zijn levensverhaal vertelde en Amerikanen opriep gemeenschappelijke grond te vinden.

"Amerika is geen deken geweven uit één draad, één kleur, één stof," vertelde Jackson de afgevaardigden in Atlanta.

"Waar je ook bent vanavond, je kunt het maken. Houd je hoofd hoog, steek je borst vooruit. Je kunt het maken. Het wordt soms donker, maar de ochtend komt. Geef je niet over. Lijden kweekt karakter, karakter kweekt geloof. Uiteindelijk zal geloof niet teleurstellen," voegde Jackson toe.

Jackson maakte in 2017 op 76-jarige leeftijd bekend dat hij gediagnosticeerd was met de ziekte van Parkinson, een bewegingsstoornis gekenmerkt door trillen, stijfheid en een slechte balans en coördinatie, nadat hij drie jaar symptomen had ervaren.

Zuidelijke wortels

Geboren op 8 oktober 1941 in Greenville, South Carolina, was zijn moeder een 16-jarige middelbare scholiere en zijn vader een 33-jarige getrouwde man die naast de deur woonde. Zijn moeder trouwde later met een andere man die Jackson adopteerde. Hij groeide op te midden van het Jim Crow-tijdperk in de Verenigde Staten, het vaak bruut gehandhaafd netwerk van racistische wetten en praktijken geboren in het Zuiden om Zwarte Amerikanen te onderwerpen.

Jackson verdiende een footballbeurs aan de Universiteit van Illinois, maar stapte over naar een historisch Zwarte hogeschool omdat hij naar eigen zeggen discriminatie ervoer. Hij begon zijn burgerrechtenactivisme als student aan het North Carolina Agricultural & Technical College, en werd gearresteerd toen hij probeerde een "alleen voor blanken" openbare bibliotheek in South Carolina binnen te gaan.

Hij bezocht het Chicago Theological Seminary en werd in 1968 tot baptistenpredikant gewijd ondanks het feit dat hij niet afstudeerde.

Jackson werd luitenant van burgerrechtenleider Martin Luther King Jr. en reisde soms met hem mee. Op de dag dat King werd vermoord door een blanke man genaamd James Earl Ray op het balkon van het Lorraine Motel in Memphis, bevond Jackson zich slechts een verdieping lager. Jackson maakte sommige andere medewerkers van King woedend toen hij verslaggevers vertelde dat hij de stervende King in zijn armen had gehouden en de laatste persoon was tegen wie King sprak, een verklaring die zij betwistten.

King, die de Southern Christian Leadership Conference leidde, had de energieke Jackson in een leiderschapsrol geplaatst om economische kansen in Zwarte gemeenschappen te helpen creëren.

Jackson brak later met Kings opvolger bij de SCLC, Ralph Abernathy, en richtte begin jaren 1970 zijn eigen burgerrechtenorganisatie in Chicago op, Operation PUSH. In 1984 richtte Jackson de National Rainbow Coalition op, wiens bredere burgerrechtenmissie ook vrouwenrechten en homorechten omvatte, en de twee organisaties fuseerden in 1996. Hij trad in 2023 af als voorzitter van de Rainbow-PUSH Coalition na meer dan vijf decennia van leiderschap en activisme.

Hij ontmoette zijn vrouw, Jacqueline Brown, tijdens zijn studie. Ze trouwden in 1962 en kregen vijf kinderen. Zijn zoon Jesse Jackson Jr. werd verkozen in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden maar nam ontslag en zat een gevangenisstraf uit wegens een fraudeveroordeling. Jackson kreeg in 1999 ook een dochter buiten het huwelijk met een vrouw die bij zijn burgerrechtengroepen werkte, wat een schandaal werd.

Jackson stond bekend om zijn persoonlijke diplomatie. Nadat hij in 1984 de vrijlating door Syrië van de Amerikaanse marineaviator Robert Goodman Jr. had bewerkstelligd, nodigde president Ronald Reagan Jackson uit in het Witte Huis en sprak zijn dankbaarheid uit voor de "missie van barmhartigheid". Jackson ontmoette in 1990 de Iraakse leider Saddam Hussein om de vrijlating te bewerkstelligen van honderden Amerikanen en anderen na de Iraakse invasie van Koeweit. Hij won in 1984 de vrijlating van tientallen Cubaanse en Amerikaanse gevangenen uit Cubaanse gevangenissen en de vrijlating van drie Amerikaanse piloten die in 1999 in Servië werden vastgehouden.

Hij presenteerde van 1992 tot 2000 een wekelijkse show op CNN, zette bedrijven onder druk voor economische emancipatie van Zwarten, en ontving in 2000 de hoogste Amerikaanse burgelijke onderscheiding, de Presidential Medal of Freedom van Clinton.

Jackson zette zijn activisme later in zijn leven voort, waarbij hij in 2020 de politiemoord op George Floyd en andere Zwarte Amerikanen veroordeelde te midden van de wereldwijde beweging voor raciale rechtvaardigheid. – Rappler.com