Verenigde Naties waarschuwt voor sterke toename van seksueel geweld tijdens conflicten

In augustus 2025 publiceerde de Verenigde Naties het jaarlijkse Rapport van de Secretaris-Generaal over Conflictgerelateerd Seksueel Geweld, waarin gewaarschuwd werd voor een sterke toename van seksueel geweld tijdens conflicten. Zoals het rapport aangeeft, waren zowel statelijke als niet-statelijke actoren verantwoordelijk voor schendingen in meer dan 20 landen, met de hoogste aantallen geregistreerd in de Centraal-Afrikaanse Republiek (CAR), de Democratische Republiek Congo (DRC), Haïti, Somalië en Zuid-Soedan. Het rapport, dat de gegevens van 2024 presenteert, gaf aan dat vrouwen en meisjes de meerderheid van de slachtoffers vormden, maar ook mannen, jongens, mensen met diverse seksuele oriëntaties en genderidentiteiten werden doelwit, variërend in leeftijd van één tot 75 jaar. Veel van dergelijke aanvallen gingen gepaard met extreem fysiek geweld, waaronder standrechtelijke executies.

Het rapport benadrukte het gebruik van seksueel geweld in detentie, "inclusief als vorm van marteling, naar verluidt in Israël en de Staat Palestina, Libië, Myanmar, Soedan, de Syrische Arabische Republiek, Oekraïne en Jemen. De meeste gemelde incidenten tegen mannen en jongens vonden plaats in detentie, consistent met voorgaande jaren, en omvatten verkrachting, dreigementen met verkrachting en elektrocutie en het slaan van geslachtsdelen." Het rapport benadrukte echter ook dat patronen van conflictgerelateerd seksueel geweld in detentie ook vrouwen en meisjes troffen. Bovendien werd in verschillende situaties de humanitaire toegang tot detentielocaties ernstig beperkt of geblokkeerd, wat verder invloed had op het monitoren en rapporteren van gevallen van seksueel geweld, maar ook de slachtoffers levensreddende hulp ontzegde.

Het rapport wees op het gebruik van seksueel geweld in de context van ontvoering en mensenhandel. Onder andere: "In Soedan werden vrouwen en meisjes die in Darfur en groter Khartoem door elementen van de Rapid Support Forces waren ontvoerd, in sommige gevallen naar afgelegen locaties vervoerd, waar ze werden verkracht terwijl ze gedwongen werden vastgehouden, gedurende enkele dagen of maanden. In Nigeria werd de ontvoering van vrouwen en meisjes door niet-statelijke gewapende groepen gebruikt om strijders te stimuleren en te rekruteren."

Het rapport noemt tientallen statelijke en niet-statelijke actoren die geloofwaardig worden verdacht van of verantwoordelijk zijn voor patronen van seksueel geweld in gewapende conflicten. Voor het eerst noemt het rapport ook partijen die "op de hoogte zijn gesteld" voor mogelijke opname in het volgende jaarlijkse rapport, waaronder Rusland en Israël, "vanwege significante zorgen over patronen van bepaalde vormen van seksueel geweld die consequent zijn gedocumenteerd door de Verenigde Naties." Met betrekking tot Rusland wees de Secretaris-Generaal op geloofwaardige informatie over schendingen door Russische strijdkrachten en veiligheidstroepen en gelieerde gewapende groepen in 50 officiële en 22 niet-officiële detentiefaciliteiten in Oekraïne en de Russische Federatie. Deze schendingen, voornamelijk gepleegd tegen Oekraïense krijgsgevangenen, omvatten genitaal geweld zoals elektrocutie, slagen en brandwonden aan de geslachtsdelen, en gedwongen ontkleding en langdurige naaktheid, gebruikt om te vernederen en bekentenissen of informatie te ontlokken. Met betrekking tot Israël wees de Secretaris-Generaal op het bestaan van "geloofwaardige informatie over schendingen door Israëlische strijdkrachten en veiligheidstroepen, gepleegd tegen Palestijnen in verschillende gevangenissen, een detentiecentrum en een militaire basis. Door de Verenigde Naties gedocumenteerde gevallen wijzen op patronen van seksueel geweld zoals genitaal geweld, langdurige gedwongen naaktheid en herhaalde fouillering uitgevoerd op een misbruikende en vernederende manier."

Het rapport benadrukte verder de noodzaak van gerechtigheid en verantwoordingsplicht. Echter, zoals het opmerkt, bleef straffeloosheid voor conflictgerelateerd seksueel geweld de norm in 2024, waarbij aanhoudend conflict en een gebrek aan politieke wil de verantwoordingsprocessen op nationaal niveau beperkten. Zoals het benadrukte: "Vaak is het formele rechtssysteem ontoegankelijk voor overlevenden vanwege een gebrek aan rechtsbijstand en de noodzaak om lange afstanden af te leggen om bevoegde autoriteiten te bereiken, waarbij de veiligheidsrisico's en kosten verbonden aan reizen en het gerechtelijke proces prohibitief blijken. Slachtoffers zagen vaak af van het indienen van een klacht uit angst voor represailles en stigma." Hoewel sommige regio's vooruitgang hebben geboekt op het gebied van gerechtigheid en verantwoordingsplicht, blijven dergelijke inspanningen slechts het topje van de ijsberg.

Het rapport doet verschillende aanbevelingen om het steeds groeiende aantal gevallen van conflictgerelateerd seksueel geweld aan te pakken. Echter, met de proliferatie en escalatie van conflicten wereldwijd, recordniveaus van ontheemding en militarisering, en zeer weinig politieke wil om deze kwesties aan te pakken, zullen de aanbevelingen waarschijnlijk niet worden geïmplementeerd.