Voor Venezuela-incident stonden in VS gemaakte gevechtsvliegtuigen tegenover elkaar in het Midden-Oosten

Spanningen tussen de Verenigde Staten en Venezuela hebben de mogelijkheid opgeworpen dat de VS uiteindelijk zou kunnen vechten tegen een leger uitgerust met in Amerika gemaakte F-16 gevechtsvliegtuigen. Als dat uiteindelijk gebeurt, zou het niet de eerste keer zijn dat in de VS gemaakte gevechtsvliegtuigen tegenover elkaar staan, zoals verschillende incidenten uit het verleden in het Midden-Oosten treffend aantonen.

Twee in Amerika gemaakte F-16 gevechtsvliegtuigen van de Venezolaanse luchtmacht, officieel de Bolivariaanse Militaire Luchtvaart van Venezuela genoemd, vlogen donderdag over de Arleigh Burke-klasse Aegis geleide-rakettorpedobootjager USS Jason Dunham. Functionarissen van het ministerie van Defensie, geciteerd door CBS News, merkten op dat zowel de Dunham als de Venezolaanse F-16's binnen elkaars wapenbereik waren.

De overvluchten vonden twee dagen plaats nadat de Amerikaanse marine een kleine speedboot had laten zinken die vermoedelijk drugs vervoerde vanuit Venezuela in het zuidelijke Caribisch gebied, waarbij alle 11 bemanningsleden omkwamen.

De regering-Trump heeft opdracht gegeven tot de inzet van 10 vijfde-generatie F-35 Lightning II stealth aanvalsjagers naar Puerto Rico om de militaire opbouw in de regio te ondersteunen. President Trump waarschuwde vrijdag dat als Venezolaanse jagers opnieuw over Amerikaanse oorlogsschepen vliegen en "ons in een gevaarlijke positie brengen, ze neergeschoten zullen worden." Trump verduidelijkte ook dat de VS niet "praat over" regimeverandering tegen de Venezolaanse regering van president Nicolas Maduro.

Hoewel het waarschijnlijk onwaarschijnlijk is, kan men een scenario waarin vooraanstaande Amerikaanse straaljagers, zoals die F-35's, uiteindelijk veel oudere Venezolaanse F-16's neerschieten, die van het vroege Block 15-type zijn en in het begin van de jaren 1980 werden verworven, niet volledig uitsluiten. Ondanks het feit dat Caracas ongetwijfeld slechts een klein aantal operationele F-16's heeft, geeft het feit dat het al enkele heeft ingezet, in wat het Pentagon beschreef als een "machtsvertoon", aan dat confrontaties zeker mogelijk zijn.

Zoals gebeurtenissen in het verleden in het Midden-Oosten hebben aangetoond, is het verre van ongekend dat in de VS gemaakte gevechtsvliegtuigen met elkaar botsen of tegenover elkaar staan. Integendeel, het is herhaaldelijk gebeurd.

Na de Iraanse Revolutie van 1979, en vooral na de beruchte gijzeling van de Amerikaanse ambassade in Teheran en de langdurige gijzelingscrisis, veranderde Iran van een nauwe bondgenoot van de VS in een felle tegenstander.

De nieuwe Islamitische Republiek erfde een groot arsenaal aan modern Amerikaans militair materieel, waaronder een grote luchtmacht uitgerust met F-4 Phantoms, F-5 Tigers, en zelfs vierde-generatie F-14A Tomcat gevechtsvliegtuigen.

Enkele maanden na de revolutie ontving Irans nieuwe leider, Ayatollah Ruhollah Khomeini, een verzoek om F-14's te sturen ter ondersteuning van Syrië, wiens in de Sovjet-Unie gemaakte derde-generatie MiG-21's en MiG-23's geen partij waren voor Israëls nieuwe vierde-generatie F-15 Eagle jagers in luchtgevechten boven Libanon. Khomeini wees het verzoek af, met als reden dat Iran geen vliegtuigen kon missen terwijl het te maken had met een Koerdische opstand. Als de ayatollah had toegestemd, had Israël zich geconfronteerd kunnen zien met een door de Sovjet-Unie gemaakte luchtmacht, ondersteund door een van Amerika's beste jagers - en een die bewapend was met de baanbrekende AIM-54 Phoenix lucht-luchtraketten voor buiten visueel bereik. Israëlische F-15's hadden destijds geen vergelijkbare raket met de Phoenix.

Natuurlijk gebeurde dat niet. Maar confrontaties tussen in Amerika gemaakte gevechtsvliegtuigen volgden wel in de regio in de daaropvolgende jaren.

Op 5 juni 1984, tijdens de Iran-Irak-oorlog, onderschepten en schoten F-15's van de Koninklijke Saoedische Luchtmacht een Iraanse F-4E neer en beschadigden een tweede die het Saoedische luchtruim had geschonden. Het incident leidde snel tot een korte maar intense grootschalige luchtconfrontatie, waarbij Iran extra F-4's inzette, ondersteund door F-14's, de enige jagers die Teheran had om op te kunnen tegen Riyads Eagles, en Saoedi-Arabië F-15's en F-5's inzette.

Een terugblik schatte dat beide partijen wel 60 jagers in de lucht hadden!

De patstelling escaleerde niet. Als dat wel was gebeurd, hadden verschillende jagers, allemaal van Amerikaanse makelij, aan beide kanten binnen enkele minuten verloren kunnen gaan.

Later in de Iran-Irak-oorlog zou het Amerikaanse leger direct in conflict komen met het Iraanse leger, ook in de lucht, toen het de marine inzette om Koeweitse tankers te escorteren in de Perzische Golf. Bij een opmerkelijk incident op 8 augustus 1987 vuurde een Amerikaanse F-14 Tomcat middellangeafstandsraketten AIM-7 Sparrow af op een Iraanse F-4 die een P-3 Orion verkenningsvliegtuig naderde. Hoewel de Amerikaanse Tomcat er niet in slaagde de naderende Iraanse Phantom neer te halen, verijdelde het waarschijnlijk elke potentieel succesvolle aanval op die Orion.

(Iets minder dan een jaar later schoot de Aegis-torpedobootjager USS Vincennes tragisch genoeg een Iraans burgervliegtuig neer op 3 juli 1988, waarbij alle inzittenden omkwamen. De Vincennes had de Iran Air Airbus A300 verkeerd geïdentificeerd als een aanvallende Iraanse F-14.)

Dit waren niet de meest recente voorbeelden van in Amerika gemaakte jagers die elkaar confronteerden in de regio.

Decennia later, begin 2013, sloop een vijfde-generatie USAF F-22 Raptor stealth jager direct onder een Iraanse F-4, vloog dicht en stabiel genoeg om zijn bewapening te onderzoeken voordat hij ernaast vloog en seinde dat het "naar huis moest gaan." De Iraanse Phantom had geprobeerd een Amerikaanse MQ-1 drone te onderscheppen boven de Perzische Golf.

Veel recenter, in mei 2025, stuurden Turkse F-16's waarschuwingssignalen naar Israëlische jets via hun elektronische oorlogsvoeringssystemen terwijl de Israëlische jagers, ongetwijfeld in Amerika gemaakte F-35's, F-15's of F-16's, luchtaanvallen uitvoerden boven Syrië. Beide jagers zouden op dat moment binnen het Syrische luchtruim hebben geopereerd.

Na dat incident sloten analisten de mogelijkheid niet uit van Turks-Israëlische schijngevechten, niet ongelijk aan de terugkerende Turks-Griekse boven de Egeïsche Zee, die boven Syrië plaatsvinden, vooral als de tegengestelde beleidslijnen van Israël en Turkije in dat land nog verder uiteenlopen.

Met beide landen die momenteel volledig Amerikaanse jagersvloten gebruiken, waaronder de op een na grootste en op twee na grootste F-16-vloten, kan het risico dat in Amerika gemaakte jagers mogelijk botsen of in botsing komen - zoals een Griekse F-16 deed met een Turkse in een schijngevecht boven de Egeïsche Zee in 2006 - boven Syrië niet volledig worden uitgesloten.

Hoewel veel van de bovenstaande episodes decennia geleden plaatsvonden, kunnen ze nog steeds dienen als geschikte precedenten als de huidige spanningen in het Caribisch gebied escaleren en confrontaties volgen.