[OPINIA] Ryzyko psychospołeczne — ukryty koszt pracy na Filipinach

Problem nie polega jedynie na tym, ile miejsc pracy tworzymy, lecz na warunkach, w jakich ludzie pracują.

W społecznościach nadmorskich rybacy i pracownicy akwakultury znoszą długie i nieprzewidywalne godziny pracy, często w izolacji i pod presją realizacji wymagań produkcyjnych. W rejonach górniczych pracownicy mierzą się z niebezpiecznymi warunkami, intensywną presją ekonomiczną i niepewnością.

W wielu gospodarstwach domowych, gdy dochody są niestabilne, a praca staje się nie do utrzymania, rodziny są zmuszone do trudnych wyborów, w tym do wysyłania dzieci do pracy, aby związać koniec z końcem.

Nie są to sytuacje odosobnione. Odzwierciedlają głębszą rzeczywistość filipińskiego rynku pracy — taką, która pozostaje w dużej mierze niewidoczna: psychospołeczne zagrożenia w miejscu pracy.

W Światowym Dniu Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Pracy 2026 przypominamy sobie, że bezpieczeństwo w miejscu pracy to nie tylko zagrożenia fizyczne. Coraz poważniejsze są te zagrożenia, których nie widzimy: stres, długi czas pracy, niepewność zatrudnienia, izolacja oraz narażenie na przemoc lub przymus.

Niedawny raport Międzynarodowej Organizacji Pracy, „Psychospołeczne środowisko pracy: globalne tendencje i ścieżki działania", uwypukla skalę problemu. Zagrożenia psychospołeczne są powiązane z ponad 840 000 zgonów rocznie na całym świecie oraz milionami utraconych lat zdrowego życia.

Długi czas pracy wpływa na zdrowie psychiczne

W Azji i Pacyfiku prawie połowa pracowników pracuje ponad 48 godzin tygodniowo — znacznie więcej niż w innych regionach.

Odzwierciedla to rzeczywistość, z jaką boryka się dziś wielu filipińskich pracowników.

Potwierdzają to krajowe dane. Najnowsze badania wskazują, że około 60 procent pracowników na Filipinach zgłasza, iż słabe zdrowie psychiczne wpływa na ich wydajność, podczas gdy aż 75 procent uważa, że otwarte mówienie o zdrowiu psychicznym może ograniczyć ich perspektywy zawodowe. Stygmatyzacja pozostaje główną barierą, ukrywając zagrożenia, dopóki nie przerodzą się w kryzysy.

Zagrożenia psychospołeczne są często traktowane jako kwestie drugorzędne. W rzeczywistości są one w centrum niektórych z najpoważniejszych wyzwań na rynku pracy.

W takich sektorach jak rybołówstwo, akwakultura i górnictwo — gdzie praca może być zdalna, nieformalna i słabo uregulowana — presja psychospołeczna w połączeniu z podatnością ekonomiczną tworzy warunki, w których może zakorzeniać się wyzysk. Izolacja, zadłużenie, niestabilne dochody i presja produkcyjna mogą pułapkować pracowników w sytuacjach nadużyć. Tam, gdzie nadzór jest słaby, a pracownicy pozbawieni głosu, granica między złymi warunkami pracy a pracą przymusową może stać się niebezpiecznie cienka.

Na poziomie gospodarstw domowych konsekwencje są równie poważne. Gdy dorośli nie są w stanie zapewnić sobie stabilnej i godnej pracy, dzieci są często wciągane w pracę — szczególnie w rolnictwie, drobnym górnictwie i nieformalnych usługach.

Co jeszcze mogą zrobić Filipiny?

Zagrożenia psychospołeczne nie dotyczą zatem wyłącznie stresu — są częścią ścieżki, która może prowadzić do pracy przymusowej i pracy dzieci.

Filipiny zrobiły już ważny krok, ratyfikując Konwencję o przemocy i molestowaniu z 2019 roku (nr 190). Jest to wyraźne zobowiązanie do zapewnienia, że praca jest wolna od przemocy i molestowania — fizycznego, psychologicznego czy ekonomicznego.

Filipińskie przepisy prawa pracy oraz bezpieczeństwa i higieny pracy w coraz większym stopniu uznają, że ochrona zdrowia pracowników obejmuje zarówno dobrostan fizyczny, jak i psychiczny. Wyzwaniem jest zapewnienie konsekwentnego stosowania tych przepisów w praktyce.

Oznacza to wzmocnienie inspekcji pracy, zapewnienie bezpiecznych mechanizmów zgłaszania naruszeń oraz rozszerzenie ochrony na pracowników w sektorach nieformalnych i odległych. Bez tego postęp ryzykuje pozostanie nierównomiernym.

Przesłanie MOP jest jasne: zagrożenia psychospołeczne nie są nieuniknione. Wynikają z tego, jak praca jest projektowana i zarządzana.

Nadmierne obciążenia pracą, nieprzewidywalne harmonogramy, brak kontroli i słabe systemy wsparcia nie są przypadkami. Są to decyzje, które można zmienić.

Zapobieganie zagrożeniom psychospołecznym

Profilaktyka wymaga sprawiedliwego czasu pracy, realistycznych wymagań, bezpiecznych i pełnych szacunku miejsc pracy oraz odpowiedzialnych praktyk biznesowych w całych łańcuchach dostaw.

Przeciwdziałanie zagrożeniom psychospołecznym wymaga zbiorowego działania. Rząd musi wzmocnić politykę i jej egzekwowanie. Pracodawcy muszą wziąć odpowiedzialność za organizację pracy.

Pracownicy muszą mieć możliwość zabrania głosu i bycia wysłuchanymi. Dialog społeczny jest niezbędny.

Filipiny podjęły ważne zobowiązania. Jednak w dzisiejszej globalnej gospodarce same zobowiązania nie wystarczą.

Warunki pracy są coraz bardziej powiązane z handlem, inwestycjami i łańcuchami dostaw.

Partnerzy międzynarodowi przyglądają się coraz uważniej — nie tylko przepisom na papierze, ale temu, jak praca jest doświadczana w praktyce. Zagrożenia psychospołeczne, praca przymusowa i praca dzieci są teraz częścią tej kontroli.

Praca nie może odbywać się kosztem godności. Zapewnienie tego nie jest jedynie zobowiązaniem społecznym — jest niezbędne dla wzmocnienia efektywności rynku pracy, podtrzymania zaufania inwestorów oraz utrzymania wiarygodności Filipin w coraz bardziej zorientowanej na standardy globalnej gospodarce. – Rappler.com

Khalid Hassan jest dyrektorem biura krajowego Międzynarodowej Organizacji Pracy na Filipinach.