Przywracanie dzikości ocalonym niedźwiedziom malajskim

SANDAKAN: Kiedy Tenom trafiła do Borneańskiego Centrum Ochrony Niedźwiedzi Malajskich (BSBCC), ważyła zaledwie 4 kg.

Mając zaledwie około trzech miesięcy, osierocone młode niedźwiedzia malajskiego zostało uratowane, zanim zdążyło nauczyć się umiejętności przetrwania, których nauczyłaby je matka.

Prawie dwa lata później Tenom zaczęła ostrożnie wracać do lasu – nie poprzez zwykłe wypuszczenie, ale dzięki starannie prowadzonemu programowi rehabilitacji, który ma na celu nauczenie uratowanych niedźwiedzi malajskich, jak znów być dzikimi.

Jest jednym z dwóch niedźwiedzi poddawanych obecnie tzw. „miękkiemu wypuszczeniu” w Rezerwacie Przyrody Tabin w Sabah, gdzie przyrodnicy stopniowo przygotowują uratowane niedźwiedzie do życia na wolności, zamiast wypuszczać je wszystkie naraz.

Projekt Niedźwiedzia Malajskiego Tabin naśladuje naturalną więź między matką a jej młodym. Każdego dnia opiekunowie spacerują z młodymi niedźwiedziami przez las, zapoznając je z naturalnymi źródłami pożywienia i zachęcając do żerowania, wspinania się, budowania gniazd i eksplorowania otoczenia, aż w końcu będą mogły przetrwać bez pomocy człowieka.

„Ten proces wymaga czasu, ponieważ każdy niedźwiedź rozwija się inaczej” – wyjaśnił Mohd Haniff Busrah, specjalista ds. edukacji środowiskowej w BSBCC. „Zabieramy je do lasu, a następnie sprowadzamy z powrotem do ośrodka i powtarzamy ten proces, aż staną się na tyle samodzielne, by przetrwać same.”

W przypadku Tenom oznaki są obiecujące. W przeciwieństwie do wielu młodych wychowanych przez ludzi, rzadko szuka ludzkiej uwagi; zamiast tego spędza czas na badaniu patyków, gałęzi i liści, z entuzjazmem rozkopując mrowiska termitów w poszukiwaniu owadów.

Jest także utalentowaną wspinaczką, pewnie wdrapując się na drzewa, zwisając głową w dół z gałęzi i cicho ukrywając się wewnątrz wydrążonych pni, gdy tylko wyczuje zagrożenie. Te zachowania to dokładnie to, co przyrodnicy chcą zobaczyć.

Młode niedźwiedzie malajskie zazwyczaj pozostają z matkami przez dwa do trzech lat, ucząc się wszystkiego, od znajdowania pożywienia po rozpoznawanie zagrożeń, zanim wyruszą na własną rękę. Program miękkiego wypuszczenia ma na celu odtworzenie jak największej części tego procesu nauki, choć niedźwiedzie ostatecznie opuszczają ludzką opiekę wcześniej niż zrobiłyby to na wolności.

Gdy staną się w pełni samodzielne, są śledzone za pomocą GPS i nadajników radiowych, aby przyrodnicy mogli monitorować, jak dobrze adaptują się do życia w lesie.

Stopniowe podejście wynika z lekcji wyciągniętych z poprzednich wypuszczeń. Trzynaście niedźwiedzi malajskich zostało wcześniej „twardo wypuszczonych” bezpośrednio na wolność, ale trzy później padły z przyczyn naturalnych, w tym z powodu konkurencji z innymi niedźwiedziami, niedoborów żywności, chorób i urazów.

Przyrodnicy wierzą, że danie uratowanym niedźwiedziom więcej czasu na rozwinięcie naturalnych instynktów może zwiększyć ich szanse na przetrwanie.

BSBCC opiekuje się obecnie 43 niedźwiedziami malajskimi, z których większość została uratowana po tym, jak były nielegalnie trzymane jako zwierzęta domowe lub znalezione błąkające się na plantacjach palm olejowych.

„Kiedy zbyt mocno przyzwyczajają się do ludzi, przywrócenie ich dzikich instynktów staje się bardzo trudne” – powiedział Haniff. „Niektóre nie wykazują już naturalnych zachowań, więc pozostają w ośrodku.”

W latach 2018–2026 uratowano 15 niedźwiedzi malajskich, z czego tylko w 2026 roku odnotowano cztery takie przypadki.
Program rehabilitacji jest wspierany przez Malezyjską Fundację Zielonej Ochrony Oleju Palmowego, która przeznaczyła 50 000 RM na badania, monitoring i prace konserwatorskie, w tym obroże śledzące.

Fundacja współpracuje również z firmami plantacyjnymi, zachęcając je do powiadamiania władz ds. dzikiej przyrody za każdym razem, gdy zauważą niedźwiedzie malajskie, zamiast próbować radzić sobie ze zwierzętami na własną rękę.

Jednak dla przyrodników sukces projektu nie będzie mierzony liczbą uratowanych niedźwiedzi – będzie mierzony momentem, w którym niedźwiedzie takie jak Tenom będą miały instynkty, pewność siebie i niezależność, by przetrwać na własną rękę.