Vụ kiện Jane Street châm ngòi tranh cãi: Ai thực sự kiểm soát giá Bitcoin?

Đợt phục hồi của Bitcoin trong ngày hôm nay đã làm dấy lên trở lại tranh luận về vai trò của các nhà tạo lập thị trường Phố Wall trong các quỹ ETF Bitcoin giao ngay, sau khi xuất hiện suy đoán trên mạng xã hội cho rằng biến động giá có liên quan đến vụ kiện nhắm vào công ty giao dịch định lượng và cung cấp thanh khoản khổng lồ Jane Street.

Nhiều bài đăng trên nền tảng X cho rằng mức tăng khoảng 10% của Bitcoin trong hai ngày trùng với việc “biến mất” của một mô hình bán ra trong ngày, hàm ý rằng hành động pháp lý đối với Jane Street đã làm thay đổi hành vi thị trường.

Tuy nhiên, các chuyên gia phân tích và chuyên gia ETF nhận định việc tập trung vào một công ty duy nhất đã đơn giản hóa quá mức cơ chế vận hành phức tạp của ETF Bitcoin giao ngay.

Cơ chế ETF không buộc mua ngay Bitcoin trên thị trường giao ngay

ETF Bitcoin giao ngay được thiết kế để bám sát giá giao ngay của tài sản cơ sở. Tuy nhiên, cơ chế tạo lập và mua lại chứng chỉ quỹ cho phép các trung gian tổ chức đáp ứng nhu cầu mà không nhất thiết phải mua hoặc bán Bitcoin ngay lập tức trên các sàn giao dịch công khai.

Jeff Park, Giám đốc đầu tư của ProCap và cố vấn cho nhà phát hành ETF Bitwise, cho biết tranh luận hiện tại phản ánh sự hiểu nhầm về cấu trúc thị trường ETF hơn là bằng chứng về thao túng giá.

Trong một bài đăng kèm ảnh chụp màn hình trên X, Park giải thích rằng các tổ chức giao dịch lớn chịu trách nhiệm tạo và mua lại chứng chỉ ETF – được gọi là “authorized participants” (thành viên được ủy quyền) – hoạt động theo các cơ chế miễn trừ pháp lý, cho phép họ đáp ứng nhu cầu ETF mà không bị buộc phải mua Bitcoin giao ngay một cách tức thì.

Theo ông, các cơ chế miễn trừ này – áp dụng cho tất cả thành viên được ủy quyền – nhằm đảm bảo quá trình tạo lập thị trường diễn ra trật tự. Tuy nhiên, chúng cũng có thể tạo ra một “khoảng xám” về thời gian, nơi việc tạo chứng chỉ quỹ, hoạt động phòng hộ (hedging) và giao dịch trên thị trường giao ngay không diễn ra đồng thời.

Hệ quả là dòng vốn đổ vào ETF không phải lúc nào cũng chuyển hóa thành áp lực mua ngay lập tức trên thị trường giao ngay, làm suy yếu giả định rằng nhu cầu ETF sẽ trực tiếp đẩy giá Bitcoin tăng tương ứng.

Ưu thế nghiêng về thị trường phái sinh

Ryan McMillin, Giám đốc đầu tư của quỹ crypto Merkle Tree Capital, cho rằng cấu trúc này còn tạo động lực ưu tiên thị trường phái sinh hơn thị trường giao ngay.

Ông giải thích rằng hợp đồng tương lai Bitcoin thường giao dịch cao hơn giá giao ngay trong trạng thái gọi là “contango”. Khi đó, thành viên được ủy quyền có thể phòng hộ rủi ro bằng hợp đồng tương lai, đồng thời hưởng lợi từ chênh lệch giá (basis).

“Quy mô tài sản quản lý của ETF có thể phình to mà không buộc phải mua Bitcoin trên sàn giao dịch, qua đó làm giảm động lực tăng giá dưới các ngưỡng quan trọng – nơi tâm lý hưng phấn lẽ ra có thể tạo hiệu ứng ‘bánh đà’ đẩy giá cao hơn”, McMillin nhận định.

Ông cũng cho biết khi các vị thế hợp đồng tương lai bị thu hẹp – do biến động vĩ mô hoặc chênh lệch giá giảm – quá trình điều chỉnh có thể khuếch đại dao động giá, tạo ra những nhịp điều chỉnh mạnh và đột ngột đối với nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Giá Bitcoin ngày càng chịu ảnh hưởng từ tổ chức

Cả hai chuyên gia đều nhấn mạnh rằng các hành vi này là hợp pháp và phù hợp với thiết kế vận hành của ETF, không hàm ý sai phạm từ bất kỳ công ty riêng lẻ nào.

Thay vào đó, diễn biến này cho thấy quá trình hình thành giá Bitcoin ngày càng chịu ảnh hưởng lớn từ các địa điểm giao dịch mang tính tổ chức, đặc biệt là thị trường hợp đồng tương lai, thay vì chỉ từ các sàn giao dịch giao ngay.

“Các thành viên được ủy quyền có động cơ và công cụ tương tự quỹ phòng hộ, nhưng mức độ trách nhiệm giải trình lại thấp hơn, trong bối cảnh một tài sản còn nhiều biến động và đang trong giai đoạn mở rộng chấp nhận,” McMillin nói. “Đổi mới ETF có nguy cơ trở thành cỗ máy khai thác lợi suất cho Phố Wall, ưu tiên hoạt động arbitrage của tổ chức hơn là hỗ trợ thực chất cho thị trường giao ngay.”