ماجرای در حال آشکار شدن در Vibal Group, Inc. — بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین ناشر آموزشی در فیلیپین — صرفاً درباره رقابت خانوادگی یا اختلاف شرکتی نیست. این ماجرا نشان می‌دهد که چگونه کسانی که برای صداقت و پاسخگویی شرکتی تلاش می‌کنند، می‌توانند به خاطر همین درستکاری مقصر شناخته شده و اخراج شوند.

Vibal Publishing House در سال ۱۳۳۲ توسط هیلاریون و همسرش ادیتا ویبال تأسیس شد. برای بیش از هفت دهه، این شرکت رکن اساسی آموزش فیلیپینی بوده و با کتاب‌های درسی، کتاب‌های تمرینی و مواد تکمیلی که منتشر می‌کند، به مدارس خصوصی و دولتی فیلیپین خدمت کرده است. 

زمانی که هیلاریون ویبال در سال ۱۳۵۰ درگذشت، همسرش کار را ادامه داد و Vibal Group را به بزرگ‌ترین ناشر کتاب درسی کشور تبدیل کرد. اما متأسفانه، مادربزرگ خانواده در سال ۱۳۹۹ درگذشت بدون اینکه برنامه مشخصی برای هدایت تیم مدیریتی شرکت باقی بگذارد. این خلأ یک نبرد تلخ برای کنترل شرکت میان شش فرزندش ایجاد کرد که به‌ویژه حول سه خواهری متمرکز بود که سهام اکثریت در این گروه شرکت‌های چند میلیارد پزویی را در اختیار داشتند.

اکنون ماریا کریستین ماندیگما وارد صحنه می‌شود، اولین مدیرعامل ویبال از خارج از خانواده. بررسی دقیق حسابرسی او از حساب‌های شرکت نشانه‌های نگران‌کننده‌ای از معاملات مشکوک با تأمین‌کنندگان، جریان‌های پرداختی که با تحویل‌های شناخته‌شده مطابقت نداشت، و شکاف‌های کنترلی که مانع تأیید می‌شدند را آشکار کرد. اینها اشتباهات حسابداری جزئی نبودند. آنها ریسک‌هایی را نشان می‌دادند که در صورت عدم کاهش، می‌توانستند یکپارچگی مالی سازمان را به خطر بیندازند.

ماندیگما تقلب را به هیئت مدیره گزارش داد و توصیه کرد که یافته‌هایش به نهادهای نظارتی افشا شود، که یک رویه حاکمیت شرکتی خوب مبتنی بر قوانین است. اما در عوض، ماندیگما در شهریور ۱۴۰۴ اخراج شد و کسانی که نام‌هایشان در حسابرسی مطرح شده بود در موقعیت خود باقی ماندند. همه اینها پس از آن اتفاق افتاد که خانواده رئیس قانونی شرکت، گاسپار ویبال فرزند هیلاریون و استر، را کنار گذاشت.

اختلاف علنی

ماندیگما به کمیسیون بورس و اوراق بهادار (SEC) شکایت کرد که سپس شرکت را به تقلب و انتقام‌گیری از افشاگران متهم کرد. SEC پیشنهاد کرد که دادستانی بر اساس پاسخ خود متهمان، اتهام تقلب شرکتی و کلاهبرداری سازمان‌یافته را مطرح کند. شکایت کیفری دیگری در وزارت دادگستری (DOJ) در انتظار رسیدگی است تا به پرونده وزن بیشتری بدهد.

این یافته‌ها سه خواهر را متهم کرد:

·  نیلا ویبال ماتا: ادعا می‌شود که وی به جایگاه رئیس شرکت وارد شده و اخراج ماندیگما را تأیید کرده است. در میان سه خواهر، گزارش می‌شود که او در ساختار کنترلی فعلی از نظر عملیاتی فعال‌ترین است.

·  آیدا ویبال گوتیرز: بر اساس سوابق عمومی، وی ادعا می‌کند سهامدار اکثریت و مسئول اصلی در سطح هیئت مدیره است، هرچند در فعالیت‌های مدیریت روزانه کمتر دیده می‌شود.

·  استلا ویبال لاوسون: او به عنوان سهامدار اکثریت طبقه‌بندی شده و به نظر می‌رسد با همان بلوک کنترلی هم‌راستا است و قدرت را عمدتاً در سطح مالکیت و هیئت مدیره اعمال می‌کند.

این سه با هم گروه سهامداران کنترلی مورد اشاره در شکایت SEC را تشکیل می‌دهند. مهم‌تر اینکه، این یک تمایز حاکمیتی نیز هست: اگرچه تنها یکی از آنها می‌توان گفت عنوان اجرایی (رئیس) دارد، هر سه به اعمال کنترل مؤثر بر فعالیت هیئت مدیره نیز متهم هستند، از جمله اخراج مدیران ارشد و رسیدگی به یافته‌های حسابرسی.

دادگاه‌های کار

کشمکش داخلی شرکتی به دادگاه‌های کار نیز سرایت کرد. 

کمیسیون ملی روابط کار (NLRC) حکم داد که اخراج ماندیگما غیرقانونی بوده و دستور بازگشت به کار او را صادر کرد. اما زمانی که مقامات دولتی برای اجرای دستور NLRC اقدام کردند، نگهبانان مسلح از سلاح‌های خود برای جلوگیری از خروج کارکنان از محوطه شرکت استفاده کردند و بن‌بستی ایجاد کردند که نیازمند مداخله پلیس و دستگیری بود. تنها پس از آن بود که ماندیگما توانست با آرامش وارد دفتر ویبال خود شود.

مشکلات کنگلومرای ویبال منحصربه‌فرد نیست. 

این ماجرا به ما یک مسئله عمیق‌تر و سیستماتیک رایج در تجارت فیلیپین را نشان می‌دهد: قوانینی که برای حمایت از افشاگران و پاسخگو نگه داشتن رهبری شرکتی ایجاد شده‌اند، می‌توانند روی کاغذ وجود داشته باشند اما در عمل شکست بخورند. این موضوع به‌ویژه در مورد شرکت‌های خصوصی خانوادگی صادق است، جایی که اغلب از طریق اعمال قدرت در برابر شفافیت و پاسخگویی مقاومت می‌شود. مشارکت گروه ویبال در آموزش عمومی و فناوری، علی‌رغم وضعیت خصوصی‌اش، به این معناست که شکست‌های حاکمیتی آن منافع عمومی را تهدید می‌کند. این تلاقی با خدمات عمومی، مسائل داخلی شرکت را به موضوعی با نگرانی گسترده‌تر تبدیل می‌کند.

یک بازیگر اصلی

برای درک اهمیت این موضوع، ابتدا باید اندازه واقعی ریسک را شناخت. 

گروه ویبال یک کسب‌وکار حاشیه‌ای نیست. همان‌طور که در سوابق تدارکات عمومی در طول سال ۱۴۰۳ به تنهایی مشخص است، این شرکت به همراه Vibal Foundation, Inc. در مجموع قراردادهایی به ارزش ۳۴۲.۵۳ میلیون پزو از وزارت آموزش دریافت کرد، از جمله ۱۰۱.۱۲ میلیون پزو برای مواد خواندنی و قراردادهای اضافی به مبالغ ۵۰.۹۵ میلیون، ۳۰.۵۳ میلیون، ۴۲.۲۹ میلیون، ۵۴.۵۰ میلیون و ۶۳.۱۳ میلیون پزو. 

این معاملات در چارچوب تدارکات وزارت آموزش در دوره معاونت رئیس‌جمهور سارا دوترته به عنوان وزیر آموزش انجام شد. Vantage Point این نکته را بیشتر به عنوان یادآوری نهادی مطرح می‌کند که تا چه حد ویبال در یک رژیم تدارکات عمومی با مدیریت متمرکز درگیر است.

اینها صرفاً درآمد نیستند بلکه تعهدات اجرایی هستند. شرکتی که با جریان‌های تدارکاتی ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون پزویی سروکار دارد باید تولید، لجستیک و تحویل سراسری را از پیش تأمین مالی کند و ده‌ها تا صدها میلیون پزو را در دریافتنی‌ها و موجودی انبار درگیر نگه دارد. در چنین سیستمی، حسابرس نه حاشیه‌ای بلکه بنیادی است — اولین خط دفاعی برای اطمینان از اینکه درآمدها با معاملات واقعی مطابقت دارند و پرداخت‌ها واقعیت اقتصادی را منعکس می‌کنند. 

آنچه ماندیگما علامت زد — معاملات تأیید نشده با تأمین‌کنندگان و جریان‌های پرداختی ناسازگار با تحویل — مستقیماً به این وظیفه مربوط می‌شود. اگر حتی بخشی از یک چرخه ۳۴۲.۵۳ میلیون پزویی به خطر بیفتد، اثرات آبشاری خواهد داشت: نقدینگی در نظر گرفته شده برای عملیات تخلیه می‌شود، پرداخت‌های تأمین‌کننده به تأخیر می‌افتد و اجرای قرارداد در معرض خطر قرار می‌گیرد.

نگرانی‌ها با سیگنال‌های مالی، حتی در قطعات، بیشتر تقویت می‌شوند. ردپای تدارکاتی ۳۴۲.۵۳ میلیون پزویی مقیاس عملیاتی شرکت را نشان می‌دهد و یک اقدام اجرایی در سال ۱۴۰۲ علیه شرکت به دلیل عدم واریز مالیات تکلیفی اظهار شده، به فشار نقدینگی اشاره دارد — اظهارنامه‌ها ارائه شده، تعهدات شناخته شده، پرداخت‌ها انجام نشده.

حتی اعوجاج‌های کوچک در سیستمی که صدها میلیون پزو را حمل می‌کند جمع می‌شوند: نشت ۱۰ درصدی در پایه ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون پزویی به جابجایی نقدینگی تخمینی ۳۰ تا ۴۰ میلیون پزویی تبدیل می‌شود. از این منظر، حسابرسی یک اختلاف داخلی نبود بلکه یک سیگنال استرس مالی بود — و تصمیم برای برکناری ماندیگما آن را به یک شکست حاکمیتی تبدیل می‌کند و این سؤال بنیادی‌تر را مطرح می‌کند که آیا شرکت همچنان ظرفیت شناسایی بی‌نظمی‌ها را دارد یا خیر.

احکام SEC و DOJ در چند ماه آینده به عنوان یک آزمون حیاتی برای کارایی واقعی اصلاحات شرکتی فیلیپین عمل خواهند کرد. آنها تعیین می‌کنند که آیا نهادهای نظارتی می‌توانند واقعاً حمایت‌های سرمایه‌گذار را در برابر منافع تجاری خانوادگی قدرتمند و با نفوذ اجرا کنند. در غیر این صورت، آنها نشان خواهند داد که آیا ریسک‌های شخصی و حرفه‌ای برای افشاگرانی که چنین فسادی را افشا می‌کنند همچنان بالا و پایدار است.

آیا حسابرسی‌های اجرایی دقیق به طور دائم به شهرت شرکت آسیب می‌زنند؟ وضعیت گروه ویبال، که شامل اتهامات تقلب مالی گسترده و اختلافات رهبری بحث‌برانگیز است، می‌تواند بر تکامل حاکمیت شرکتی و اعتماد عمومی به نهادهایی که بر میلیون‌ها زندگی فیلیپینی تأثیر می‌گذارند، تأثیر بگذارد.

با توجه به نظر SEC و دادگاه‌ها، همه باید چشم‌ها را بر پرونده ویبال به عنوان یک شاخص پیشرو از پاسخگویی شرکتی و رویه‌های اخلاقی در فیلیپین متمرکز نگه دارند. (در خبرنامه بعدی‌ام دوباره به پرونده ویبال خواهم پرداخت)

دیدگاه‌های شما را درباره این مسائل و سایر مواردی که تصمیمات اتخاذ شده در قدرت آینده اقتصادی کشور را شکل می‌دهند، می‌پذیرم.

در زیر مطالب قبلی Vantage Point آمده که ممکن است از دست داده باشید: 

– Rappler.com