[OPINIE] Psychosociale risico's — de verborgen kosten van werk in de Filipijnen

Het gaat er niet alleen om hoeveel banen we creëren, maar ook onder welke omstandigheden mensen werken.

In kustgemeenschappen werken vissers en aquacultuurmedewerkers lange en onvoorspelbare uren, vaak geïsoleerd en onder druk om aan productie-eisen te voldoen. In mijnbouwgebieden worden werknemers geconfronteerd met gevaarlijke omstandigheden, gecombineerd met intense economische druk en onzekerheid.

In veel huishoudens worden gezinnen, wanneer het inkomen onstabiel is en het werk onhoudbaar wordt, gedwongen tot moeilijke keuzes, waaronder het sturen van kinderen naar werk om de eindjes aan elkaar te knopen.

Dit zijn geen geïsoleerde situaties. Ze weerspiegelen een diepere realiteit op de Filipijnse arbeidsmarkt — één die grotendeels onzichtbaar blijft: psychosociale risico's op het werk.

Op de Werelddag voor Veiligheid en Gezondheid op het Werk 2026 worden we eraan herinnerd dat veiligheid op de werkplek niet alleen gaat over fysieke gevaren. De ernstigere risico's zijn steeds vaker degene die we niet zien: stress, lange werktijden, baanzekerheid, isolement en blootstelling aan geweld of dwang.

Een recent rapport van de Internationale Arbeidsorganisatie, "The psychosocial working environment: Global developments and pathways for action," belicht de omvang van het probleem. Psychosociale risico's zijn wereldwijd gekoppeld aan meer dan 840.000 sterfgevallen per jaar en miljoenen verloren jaren van een gezond leven.

Lange werktijden beïnvloeden de geestelijke gezondheid

In Azië en de Stille Oceaan werkt bijna de helft van de werknemers meer dan 48 uur per week — aanzienlijk meer dan in andere regio's.

Dit weerspiegelt de realiteit waarmee veel Filipijnse werknemers vandaag de dag worden geconfronteerd.

Dit wordt bevestigd door nationaal bewijs. Recente enquêtes geven aan dat ongeveer 60 procent van de werknemers in de Filipijnen aangeeft dat een slechte geestelijke gezondheid hun productiviteit beïnvloedt, terwijl maar liefst 75 procent gelooft dat openlijk praten over geestelijke gezondheid hun carrièreperspectieven kan beperken. Stigma blijft een grote barrière, waardoor risico's verborgen blijven totdat ze crises worden.

Psychosociale risico's worden vaak als secundaire zorgen behandeld. In werkelijkheid staan ze centraal bij enkele van de ernstigste arbeidsuitdagingen.

In sectoren zoals visserij, aquacultuur en mijnbouw — waar werk afgelegen, informeel en zwak gereguleerd kan zijn — combineren psychosociale druk met economische kwetsbaarheid om omstandigheden te creëren waarin uitbuiting wortel kan schieten. Isolement, schulden, onstabiel inkomen en productiedruk kunnen werknemers in uitbuitingssituaties gevangen houden. Waar toezicht zwak is en werknemers geen stem hebben, kan de grens tussen slechte arbeidsomstandigheden en dwangarbeid gevaarlijk dun worden.

Op huishoudniveau zijn de gevolgen even ernstig. Wanneer volwassenen niet in staat zijn om stabiel en fatsoenlijk werk te vinden, worden kinderen vaak in arbeid getrokken — met name in de landbouw, kleinschalige mijnbouw en informele diensten.

Wat kan de Filipijnen nog meer doen?

Psychosociale risico's gaan daarom niet alleen over stress — ze maken deel uit van het pad dat kan leiden tot dwangarbeid en kinderarbeid.

De Filipijnen heeft al een belangrijke stap gezet door het Verdrag inzake Geweld en Intimidatie, 2019 (Nr. 190) te ratificeren. Dit is een duidelijke verbintenis om ervoor te zorgen dat werk vrij is van geweld en intimidatie — of het nu fysiek, psychologisch of economisch is.

De Filipijnse arbeidswetgeving en wetgeving inzake arbeids- en veiligheidsgezondheid erkennen steeds meer dat de bescherming van de gezondheid van werknemers zowel het fysieke als het geestelijke welzijn omvat. De uitdaging is ervoor te zorgen dat dit consistent in de praktijk wordt toegepast.

Dit betekent het versterken van arbeidsinspectie, het waarborgen van veilige rapportagemechanismen en het uitbreiden van bescherming naar werknemers in informele en afgelegen sectoren. Zonder dit loopt de voortgang het risico ongelijkmatig te blijven.

De boodschap van de ILO is duidelijk: psychosociale risico's zijn niet onvermijdelijk. Ze ontstaan door de manier waarop werk wordt ontworpen en beheerd.

Overmatige werkbelasting, onvoorspelbare roosters, gebrek aan controle en zwakke ondersteuningssystemen zijn geen toevalligheden. Het zijn beslissingen, en ze kunnen worden veranderd.

Psychosociale risico's voorkomen

Preventie vereist eerlijke werktijden, realistische eisen, veilige en respectvolle werkplekken en verantwoorde bedrijfspraktijken in de gehele toeleveringsketen.

Het aanpakken van psychosociale risico's vereist collectieve actie. De overheid moet beleid en handhaving versterken. Werkgevers moeten verantwoordelijkheid nemen voor de organisatie van het werk.

Werknemers moeten hun stem kunnen laten horen en gehoord worden. Sociale dialoog is essentieel.

De Filipijnen heeft belangrijke verbintenissen aangegaan. Maar in de huidige wereldeconomie zijn verbintenissen alleen niet genoeg.

Arbeidsomstandigheden zijn steeds meer gekoppeld aan handel, investeringen en toeleveringsketens.

Internationale partners letten nauwlettender op — niet alleen op wetten op papier, maar op hoe werk in de praktijk wordt ervaren. Psychosociale risico's, dwangarbeid en kinderarbeid maken nu deel uit van die controle.

Werk mag niet ten koste gaan van de menselijke waardigheid. Dit waarborgen is niet alleen een sociale verplichting, het is essentieel voor het versterken van de prestaties van de arbeidsmarkt, het handhaven van het vertrouwen van investeerders en het behouden van de geloofwaardigheid van de Filipijnen in een wereldeconomie die steeds meer door normen wordt gedreven. – Rappler.com

Khalid Hassan is directeur van het kantoor van de Internationale Arbeidsorganisatie voor de Filipijnen.