Santa Marta kan een baanbrekend moment zijn

SANTA MARTA, Colombia – "U bent het licht in een tunnel van duisternis," vertelde klimaatwetenschapper Johan Rockstrom deze week aan de delegees op de Eerste Conferentie over de Transitie weg van Fossiele Brandstoffen in Santa Marta, Colombia.

Na jaren waarin VN-klimaattopbijeenkomsten nauwelijks de woorden "fossiele brandstoffen" noemden, kwamen 57 landen die een derde van de wereldeconomie vertegenwoordigen naar Santa Marta om niet te bespreken óf, maar hóé ze de belangrijkste aanjager van klimaatverandering achter zich kunnen laten.

Deze potentieel historische ontwikkeling trok veel media-aandacht: 146 journalisten van 61 nieuwsorganisaties uit 28 landen waren persoonlijk aanwezig, ontelbaar meer volgden de livestream en er verscheen uitgebreide nieuwsberichtgeving over de hele wereld, aldus de regeringen van Colombia en Nederland, de medesponsors van de conferentie.

De bijeenkomst kreeg een onverwachte impuls toen het hoofd van het Internationaal Energieagentschap in een interview met The Guardian zei dat de oorlog in Iran de markt voor fossiele brandstoffen onherstelbaar heeft verstoord. De onderbrekingen in de olie- en gaslevering en de daaruit voortvloeiende prijsstijgingen, aldus Fatih Birol, zullen landen voorgoed van fossiele brandstoffen afkeren en naar meer betrouwbare hernieuwbare energiebronnen toe bewegen. "De schade is aangericht," voegde Birol toe, wiens agentschap door de New York Times is omschreven als "enorm invloedrijk" op de langetermijnplannen van energiebedrijven en investeerders wereldwijd.

Irene Velez Torres, de milieuminister van Colombia, verwelkomde de uitspraken van Birol.

"Het lijkt erop dat velen van ons tegelijkertijd inzien dat fossiele brandstoffen geen energiezekerheid kunnen bieden, omdat fossiele brandstoffen onderhevig zijn aan schaarste, en schaarste kan worden gemanipuleerd," zei ze in een interview met Covering Climate Now.

De conferentie staat los van het VN-proces, dus het doel was niet om een juridische overeenkomst te onderhandelen, maar om van iedereen te leren — inclusief bedrijven, inheemse volkeren en andere delen van het maatschappelijk middenveld — over de beste manieren om economieën en samenlevingen los te koppelen van fossiele brandstoffen. De routekaart van elk land zal vrijwillig zijn en specifiek afgestemd op de eigen omstandigheden.

"Deze conferentie gaat niet over documenten," zei Rachel Kyte, de speciale vertegenwoordiger van het Verenigd Koninkrijk voor klimaat. "Het gaat over het vinden van medereizenden en van hen leren — wat werkt, wat niet?"

Frankrijk bracht bijvoorbeeld wat het de eerste nationale routekaart van een ontwikkeld land noemde om fossiele brandstoffen uit te faseren. Het plan voorziet in het verwijderen van kolen uit het nationale elektriciteitsnet tegen 2027, het beëindigen van olieconsumptie tegen 2045 en gas tegen 2050.

De Chinese elektrische autogigant BYD en het Australische mijnbouwbedrijf Fortescue organiseerden een rondetafel voor de private sector aan boord van wat Fortescue omschreef als 's werelds eerste vrachtschip dat volledig zonder fossiele brandstoffen vaart. Het bedrijf drong er bij bedrijven en overheden op aan om "echte nul"-emissies na te streven in plaats van het "netto nul"-doel dat gebruik maakt van koolstofcompensaties en voortdurende uitstoot toestaat.

Gevraagd naar de 80% tot 89% van de mensen wereldwijd die sterkere klimaatactie willen, drong Ana Toni, de Braziliaanse diplomaat die diende als uitvoerend directeur van de COP30 VN-klimaattop, er bij burgers op aan om te handelen "op nationaal niveau. Er komen verkiezingen aan, en ook de consumentenkeuzes die mensen maken, zijn van belang."

De conclusies van de conferentie in Santa Marta zijn gericht op het versnellen van de vooruitgang op COP31 aankomende november, maar de grotere impact kan voortkomen uit het economische gewicht van de "coalitie van de bereidwilligen" van de conferentie. Samen met Californië, de vijfde grootste economie ter wereld, die zich in Santa Marta aansloot, zijn deze landen goed voor 30% van het wereldwijde verbruik van fossiele brandstoffen. Het terugtrekken van die koopkracht uit olie, gas en kolen in de komende jaren zou de terugtrekking uit fossiele brandstoffen die Birol voorziet kunnen versnellen.

Santa Marta kan een kantelpunt zijn in het klimaatverhaal, en journalisten hebben een overvloed aan verhaallijnen om in de komende maanden te verkennen. Zal de aansprekende retoriek die regeringen in Santa Marta uitspraken worden waargemaakt door het beleid dat ze thuis implementeren? Zullen meer landen en subnationale overheden zich bij hen aansluiten? Hoe zullen de grote uitstoters die niet aanwezig waren — de Verenigde Staten, China en andere fossielebrandstofproducerende staten en bedrijven — reageren?

Een vervolgconferentie zal plaatsvinden in februari 2027, georganiseerd door de Pacific-eilandnatie Tuvalu en mede gesponsord door Ierland.

"Dit is niet het einde," verklaarde Velez in de slotmomenten van de conferentie. "Het is het begin van een nieuwe mondiale klimaatdemocratie." – Rappler.com

Dit artikel wordt gepubliceerd als onderdeel van de mondiale journalistieke samenwerking Covering Climate Now, mede opgericht door Mark Hertsgaard.