Wanneer Ronald "Bato" dela Rosa spreekt over zijn loyaliteit en verbondenheid met de "grootste leider op aarde," Rodrigo Duterte, gebeurt dat bijna altijd in superlatieven. 

Enkele dagen voor de presidentsverkiezingen van 2016 beloofde de toenmalige hoofdsuperintendent Dela Rosa dat hij degenen die van plan waren de verkiezingen van 9 mei 2016 te "bedriegen… en te manipuleren" zou "verpletteren." Daarvoor werd hij ontheven van zijn functie — om in juli 2016 terug te keren als hoogste politiefunctionaris toen Duterte zijn presidentiële termijn begon. 

In augustus 2016, terwijl het dodental van de drugoorlog gestaag steeg en de kritiek toenam, vertelde hij journalisten dat hij een "functionaris met ballen" was en zwoer dat politieoperaties, nu het onderwerp van een aanklacht wegens misdaden tegen de menselijkheid bij het Internationaal Strafhof (ICC), bestand zouden zijn tegen scrutinizing. 

"Als het mijn leven kost, ben ik bereid het te trotseren," zei Dela Rosa destijds. 

Jaren later, in 2021, toen het ICC overging tot het machtigen van de start van een onderzoek naar de zaak die tegen Duterte was ingediend over de drugoorlog, zei Dela Rosa dat hij "liever berecht, veroordeeld en zelfs opgehangen zou worden voor een Filipijnse rechtbank." 

Vervolgens, in maart 2025, toen Duterte werd gearresteerd en vrijwel onmiddellijk naar Den Haag werd gevlogen, waar hij nu zijn proces afwacht, zei Dela Rosa dat hij niet wilde dat "[zijn] familie zou lijden onder agenten die op zoek zijn naar een hartslag." 

"Ik ben bereid om bij de oude man te gaan in de hoop dat ze me zullen toestaan voor hem te zorgen," zei hij, doelend op de voormalige Filipijnse president en burgemeester van Davao City. Hij lijkt sindsdien van gedachten te zijn veranderd en beweert dat de regels van het ICC betekenen dat medegedetineerden elkaar mogelijk niet eens mogen zien.

Meer dan een jaar later, en na zes maanden afwezigheid uit de Senaat, verscheen senator Ronald Marapon dela Rosa op 11 mei voor de plenaire vergadering, hijgend en puffend, en tonend wat hij beweerde verwondingen te zijn veroorzaakt door iets wat hij ooit beloofde niet te zullen doen: wegvluchten voor functionarissen die een bevel van het ICC probeerden uit te reiken.

Hij verschanste zich vervolgens in het Senaatsgebouw, waar hem bescherming werd beloofd door een Senaat die gedomineerd wordt door zijn bondgenoten, dankzij de "traditie" tegen arrestaties tijdens een zitting. 

In de vroege ochtenduren van 14 mei, slechts enkele uren na een vuurgevecht tussen het Nationaal Bureau van Onderzoek (NBI) en de Senaatsbeveiliging geleid door zijn academievriend, werd Dela Rosa uit het Senaatsgebouw weggesmokkeld, naar verluidt in het voertuig van zijn nauwe bondgenoot en vriend senator Robin Padilla. 

Zijn exacte verblijfplaats is tot op heden niet bij het publiek bekend.   

Dela Rosa's opkomst naar de macht

Dela Rosa en Duterte ontmoetten elkaar voor het eerst in 1986. 

"Bato," zoals hij meer bekend staat, was een pas afgestudeerde van de Filipijnse Militaire Academie (PMA) en een nieuw lid van de inmiddels ter ziele gegane Filipijnse Constabulaire. Duterte was net benoemd tot viceburgemeester van Davao City in de nasleep van een revolutie die een dictator ten val bracht. 

Zesendertig jaar later, in 2022, veroverde de zoon en naamgenoot van de dictatoriale president het presidentschap — mede dankzij een coalitie met Duterte's dochter, de huidige vicepresident Sara Duterte. 

Dela Rosa's steun voor Marcos en Duterte, beiden kinderen van beruchte sterke mannen, was onbetwistbaar. De voormalige politiechef trad op als campagnesurrogaat voor de jongere Duterte en verscheen zelfs meerdere malen op het podium met Marcos.

Dit was helemaal niet verrassend.

Immers, Dela Rosa's politieke carrière tot nu toe was ofwel beïnvloed of ronduit beslist door Rodrigo Duterte zelf. Na zijn pensionering bij de politie in 2018 en een korte periode als directeur-generaal van het Bureau van Gevangenissen, had Dela Rosa aanvankelijk van plan te kandideren voor gouverneur in zijn thuisprovincie Davao del Sur, op instructie van niemand anders dan Rodrigo Duterte. 

Dela Rosa zei openlijk dat zijn plannen voor de verkiezingen van 2019 uiteindelijk aan Duterte waren. Uiteindelijk kandideerde hij voor senator en eindigde als 5e in de verkiezingen — een van slechts twee in de top zes die niet uit een politieke dynastie kwamen. Bong Go, Duterte's langdurige medewerker, eindigde derde. 

De overwinning voor het tandem Marcos-Duterte in 2022 was al van dag één duidelijk. 

De alliantie van de machtigste en beruchste politieke koningen van het land signaleerde ook dat noch Duterte noch zijn drugoorlog-luitenanten het ICC op korte termijn hoefden te trotseren — totdat ze dat wel moesten.

Maar dat loopt vooruit op het verhaal. 

Bato, het gezicht van de drugoorlog

Dela Rosa kan het moment bijna aanwijzen waarop hij van zomaar een éénster-functionaris in Camp Crame werd tot de selfiemagnet die hij werd en blijft. Medio mei 2016, zes weken voordat Duterte zijn eed aflegde, stopten zowel vreemden als vrienden de toenmalige éénster-generaal om een selfie te maken of hallo te zeggen. 

In een vrij klein en onopvallend kantoor op het hoofdkwartier van de Filipijnse Nationale Politie (PNP) in Camp Crame peinsde Dela Rosa over zijn nieuw verworven roem, die hij snel omarmde. 

Dela Rosa was nooit iemand die de camera of enige vorm van aandacht schuwde, zelfs niet wanneer het in zijn nadeel werkte en zelfs niet wanneer hij de verkeerde dingen zei. 

In augustus 2016, tijdens een bezoek aan een politiekamp in Bacolod City, spoorde Dela Rosa een menigte drugsgebruikers en -handelaren — van wie allen zich hadden overgegeven aan de politie — aan om de huizen van drugslords in brand te steken en "hen jullie woede te tonen." 

De volgende ochtend stapten Dela Rosa en zijn delegatie — beveiligingspersoneel, topfunctionarissen van Camp Crame en in Manila gevestigde media die bij hem waren ingebed tijdens deze reis — op een commissievaartuig naar Iloilo, de tweede etappe van zijn Western Visayas-tour (Bacolod valt nu onder de Negros Island Region). 

Halverwege de reis voelde ik een ferme tik op mijn schouder. Het was directeur-generaal Ronald dela Rosa, die vlak naast me hurkte. 

"Ik word online bekritiseerd… vanwege jouw artikel," zei hij zakelijk. Hij verwees naar een artikel van de dag ervoor, met de fantasieloze titel "Dela Rosa over drugslords: Verbrand hun huizen, toon hen jullie woede." 

Ik pauzeerde en overwoog wat ik vervolgens zou zeggen. "Maar dat is wat u zei, mijnheer, toch?"

"Ja," zei Dela Rosa, zonder te aarzelen. 

Hij liet de stilte niet te lang aanhouden voordat hij vroeg of hij zijn excuses moest aanbieden voor wat hij in een opwelling had gezegd. Ik vertelde hem dat hij dat misschien moest doen, maar dat het aan hem was. 

In een spontaan interview later die dag bood hij zijn excuses aan voor het aanmoedigen van brandstichting. 

Het incident in Bacolod wordt aangehaald in de openbare, minder geredigeerde versie van de Pre-Confirmation brief van de Aanklager ingediend bij het ICC: "Evenzo, in een toespraak tot zelfverklaarde drugsverslaafden een maand na zijn benoeming als PNP-chef, zei DELA ROSA tegen de menigte drugslords te doden en hun huizen in brand te steken omdat ze hen verslaafd hadden gemaakt aan shabu (methamphetamine)." 

Zo was het om verslag te doen over Dela Rosa als PNP-chef en hoofduitvoerder van de drugoorlog: veel sprankjes van onserieusheid zelfs wanneer je het had over nationale veiligheid of de bloedige drugoorlog. 

Dela Rosa was vooraan, centraal en soms letterlijk het gezicht van de politie en de drugoorlog die daarmee gepaard ging. Officieel is de bijnaam "Bato" afkomstig van een barangay in Davao del Sur waar hij vandaan komt. 

Het kan ook zijn omdat hij is, en al is, gebouwd als een rots. Het is ook het imago dat Dela Rosa schijnbaar had gecreëerd — stoer pratend, ongefilterd en standvastig, terwijl hij tegelijkertijd de meest onserieuse persoon in de kamer was. 

In de plenaire zaal van de Senaat op 11 mei vroeg een journalist waarom hij was verschenen na maanden van onderduiken. "Kung hindi ako pumapasok hinahanap 'nyo ako, ngayong pumapasok ako tatanungin 'nyo ako bakit ako pumapasok?" reageerde een woedende Dela Rosa. 

(Als ik niet kom werken, zoeken jullie me. Nu ik kom werken, vragen jullie me waarom ik hier ben?) 

Het was hetzelfde tijdens zijn periode als PNP-chef. In de vele spontane interviews en persconferenties die hij toestond, drongen journalisten vaak meer dan eens aan om een rechtstreeks antwoord te krijgen. Dit waren zijn favoriete instrumenten wanneer hem moeilijke vragen werden gesteld — een grapje maken, zijn stem verheffen of een regel uit een lied zingen. 

Een oproep aan cavaliers 

In ware Dela Rosa-stijl eindigde zijn kortstondige terugkeer van drie dagen naar het publieke leven met een dag van extremen — een verrassende, emotionele vertolking van het hymne van de Filipijnse Militaire Academie (PMA) in de ochtend en een dramatisch vuurgevecht in de Senaat in de avond.

Het eerste is op het eerste gezicht komisch, maar is iets dat veel leden van de strijdkrachten en de alma mater van de voormalige politiechef alarmeerde. 

"After ako nagserbisyo nang tapat dito sa ating bansa for how many years, buong puso ko ay dinedicate ko sa serbisyo… Pagkatapos nito, ito ang mangyayari sa akin? Very discouraging, but still I will not surrender," zei Dela Rosa in een interview op GMA's Unang Hirit in de ochtend van 13 mei. 

(Nadat ik dit land trouw heb gediend voor zovele jaren, nadat ik mijn hart aan de dienst heb gewijd… na dat alles, is dit wat er met mij gebeurt?) 

Vervolgens deed hij een beroep op zijn mede-cavaliers of alumni van de PMA, soldaten, politieagenten of personeel van de strijdkrachten voor "steun."  

"Ako'y umaapela sa inyo na sana suportahan 'nyo ako. I would like to dedicate to you a very famous line sa Philippine Military Academy (PMA) hymn, may isang linya diyan na 'yung puso natin ay talagang nandiyan, ang lahat ng ating courage, integrity, and loyalty, and it goes this way," zei Dela Rosa, voordat hij begon te zingen. 

(Ik doe een beroep op uw steun. Ik wil u een zeer beroemde regel uit het hymne van de Filipijnse Militaire Academie opdragen, er is een regel die in onze harten resoneert omdat het gaat over onze moed, integriteit en loyaliteit.) 

Zijn gekozen regels uit het hymne waren: "When bells for us are rung. And our last taps is sung. Let generations see. Our country free. Oh lead to righteous way. Those solid ranks of gray. Thy virtues to display. Academy oh hail to thee."

De camera zoomde langzaam uit van een zingende Dela Rosa, bijna alsof het een scène rechtstreeks uit een sitcom was. 

Maar onder sommige PMA-alumni was het allesbehalve een lachertje.

Er waren pockets van bezorgdheid in sommige kringen — Dela Rosa had immers in één adem de verdediging van soevereiniteit, nationalisme en de geschiedenis van het land in het bestrijden van buitenlandse indringers ingeroepen. 

PMA Alumni Association (PMAAI)-voorzitter Ricardo David bracht vrijwel onmiddellijk een verklaring uit waarin hij leden opriep "verenigd, kalm, omzichtig en niet-partijdig te blijven te midden van de lopende openbare discussies over mede-Cavalier senator Ronald dela Rosa." 

Er waren zorgen onder alumni, inclusief degenen die nog in actieve dienst waren, dat Dela Rosa's zangoptreden een verborgen boodschap was voor delen van de PMA, het leger en de politie wier loyaliteit aan de voormalige president en, bij uitbreiding, aan Dela Rosa, hun daadwerkelijke plicht tot dienst en inzet zou kunnen overstijgen. 

Loyaliteit en broederschap zijn zeer belangrijk, vooral in de PMA-wereld.

De grap of de waarheid, afhankelijk van met wie je praat, is dat banden bloed of familie kunnen overstijgen. Dit zijn immers banden die zijn gesmeed tijdens de zware jaren op de academie en de nog zwaardere jaren bij de Filipijnse Strijdkrachten of PNP, of het nu tijd is doorgebracht aan het front of jaren navigeren door de politiek van de dienst. 

Het is loyaliteit die ook dividenden oplevert. Toen hij werd gekozen als PNP-chef, bracht Dela Rosa mistahs van PMA 1986 mee, evenals officieren en personeel oud en nieuw uit Davao.  

Het werkte beide kanten op — terwijl PMA '86 snel opsteeg in de PNP-rangen (in sommige gevallen officieren van de PMA-klassen van '82, '83, '84 en '85 inhaalden), betekende het ook dat Dela Rosa zich snel kon omringen met officieren en medewerkers van wie hij zeker wist dat ze zijn rug zouden dekken. Velen van hen waren sleutelpersonen in de drugoorlog.

Twee van degenen die als mede-daders zijn aangewezen in de ICC-zaak tegen Duterte zijn zijn mistahs: voormalige topagenten Oscar Albayalde en de wijlen Camilo Cascolan. 

De invloed strekt zich uit tot jaren na pensionering. De waarnemende sergeant-at-arms van de Senaat is Mao Aplasca, een gepensioneerde generaal die hetzelfde jaar als Dela Rosa de academie betrad maar een jaar later afstudeerde. 

Het was Dela Rosa die Aplasca nomineerde de eerste keer dat hij de beveiligingsfunctie van de Senaat bekleedde in juli 2025 en opnieuw in mei 2026, bij zijn terugkeer. 

Terwijl hij sprak met Unang Hirit, liet Dela Rosa subtiel zijn populariteit in de strijdkrachten zien. Hij zei dat er geen behoefte was aan vermommingen in de maanden dat hij zich verscholen hield. "'Pag ako'y dumadaan sa checkpoint ng pulis or sundalo, 'pag open ko sa window ng aking bintana, magsasaludo man ang pulis or sundalo. Sabihan ka pa: 'Ingat ka sir, nasa likuran mo kami,'" zei hij. 

(Wanneer ik door politie- of militaire checkpoints rijd, salueren ze als ik mijn raam open. Soms zeggen ze me: "Pas goed op uzelf, mijnheer, wij staan achter u.") 

Er is misschien weinig reden om te twijfelen aan Dela Rosa's populariteit onder de strijdkrachten of het publiek in het algemeen. In 2025 overtrof hij zijn prestatie van 2019 door derde te worden in een senaatsrace die werd gekenmerkt door de dramatische arrestatie van Rodrigo Duterte in maart. 

Bruggen oversteken

Sinds zijn terugkeer na maanden van onderduiken heeft Dela Rosa geprobeerd te verschuiven van oneerbiedigheid naar een schijn van omzichtigheid. Of het is omdat hij heeft aanvaard nu de underdog te zijn of omdat het een nieuwe strategie richting overwinning is, is een vraag die onbeantwoord is gebleven, vooral nu hij opnieuw ondergedoken is.

In interviews hebben Dela Rosa of zijn advocaten van alles gezegd — dat het bevel van het ICC niet zou moeten of kunnen worden uitgevoerd, en dat zij alle juridische middelen zouden uitputten omdat de senator meer dan bereid is zaken te trotseren, als het maar voor een Filipijnse rechtbank is.

Toch is Dela Rosa ook vaag over de vraag of hij zich zou overgeven als een lokale rechtbank een bevel tegen hem uitvaardigt. "Ik oversteek de brug wanneer we er drie hebben…ang masasabi ko (wat ik kan zeggen is), ik zal alle beschikbare juridische middelen uitputten," vertelde hij aan GMA.

Gedurende zijn periode als topcop en tot op de dag van vandaag blijft Dela Rosa vasthoudend in het verdedigen van de noodzaak van de drugoorlog, de manier waarop die werd uitgevoerd en zijn rol daarin.

"Dat is hun standpunt. My point, naman [is], ikaw ba, do you think may napatay akong tao sa EJK [extra-judicial killings]? Do you think meron akong inutusan na patayin mo 'yan [Denkt u dat ik iemand heb gedood via EJK? Denkt u dat ik iemand opdracht heb gegeven te worden gedood]? reageerde Dela Rosa, toen hem werd gevraagd naar de basis van het ICC voor het uitvaardigen van een bevel tegen hem.

Hij vervolgde met erop te staan dat agenten alleen doodden wanneer hun eigen levens in gevaar waren, dat misbruik niet werd getolereerd en dat er onderzoeken werden uitgevoerd.

Slechts een handvol zaken waarbij agenten werden bevonden te hebben gedood in naam van de drugoorlog heeft de Filipijnse rechtbanken bereikt. Nog zeldzamer zijn veroordelingen.

De voormalige Duterte-regering vermeldt ten minste 6.252 mensen die stierven bij politie-anti-drugsoperaties tot en met 31 mei 2022. Mensenrechtenorganisaties schatten dat aantal dichter bij 30.000, inclusief vermeende vigilante-stijl moorden met banden aan de drugoorlog.

Na al het vluchten, de interviews en het zingen van het PMA-hymne lijkt Dela Rosa's overtuiging nog steeds deze te zijn: dat de drugoorlog goed was, dat hij te goeder trouw handelde, en dat zijn loyaliteit altijd aan het land toebehoorde, en natuurlijk, volgens zijn eigen Facebook-bericht uit 2016, de "grootste leider op aarde, burgemeester [Rodrigo Roa Duterte]." – Rappler.com