Brakujące ₦26,9 miliarda USPF z funduszu połączeń na obszarach wiejskich. Oto co wiemy

Nigeryjski Fundusz Powszechnego Świadczenia Usług (USPF) powstał z prostą misją: pobierać pieniądze od operatorów telekomunikacyjnych, gromadzić je i wykorzystywać do budowy infrastruktury telekomunikacyjnej w społecznościach, które rynek w przeciwnym razie by pominął.

Wiejskie miejscowości. Niedostatecznie obsługiwane miasta. Miejsca, w których prywatne firmy telekomunikacyjne nie mają finansowych zachęt do inwestowania.

To jest rodzaj programu, który nie trafia na pierwsze strony gazet, gdy działa. Ale gdy zawodzi, a co gorsza, gdy jest rzekomo rozkradany, konsekwencje nie są odczuwalne w arkuszach kalkulacyjnych. Odczuwa je student w stanie Borno, który nie może uzyskać dostępu do materiałów edukacyjnych online. Rolnik w Kebbi, który nie może korzystać z mobilnych płatności.

Ciężarna kobieta w odległej społeczności, która nie może dodzwonić się na linię opieki zdrowotnej, gdy coś pójdzie nie tak.

Dlatego właśnie ustalenia zawarte w raporcie Generalnego Kontrolera Nigerii za rok 2022, opublikowanym po cichu we wrześniu 2025 r., mają tak duże znaczenie, i dlatego Projekt Praw Społeczno-Ekonomicznych i Rozliczalności (SERAP) napisał do prezydenta Tinubu 9 maja 2026 r., domagając się rozliczenia z ₦26,9 miliarda funduszy, które są albo zaginione, nierozliczone lub potencjalnie sprzeniewierzone.

Kiedy to się wydarzyło, kto zarządzał funduszem USPF

Pierwszym krokiem jest ustalenie kontekstu, ponieważ znacząco wpływa on na to, jak interpretujemy obecne dochodzenia. Nieprawidłowości finansowe udokumentowane przez Generalnego Kontrolera miały miejsce między 2016 a 2022 rokiem, głównie podczas administracji byłego prezydenta Muhammadu Buhariego.

Podejrzane transakcje, brakujące przekazy, fikcyjni konsultanci i zmyślone podróże w czasie pandemii — wszystko to miało miejsce pod rządami jego administracji, a nie pod rządami Tinubu.

Rząd Buhariego kierował Nigerią od 2015 do 2023 roku. W tym czasie Fundusz Powszechnego Świadczenia Usług (USPF), działający pod nadzorem Nigeryjskiej Komisji Komunikacji (NCC) i Ministerstwa Komunikacji, był w pełni zarządzany przez rząd.

Jest to stwierdzenie faktyczne potrzebne do analizy, a nie opinia polityczna.

Ale tutaj zaczyna się komplikować.

Rząd Tinubu nadal ponosi odpowiedzialność, nawet jeśli nie wydał tych pieniędzy

Kiedy nowa administracja przejmuje agencję, przejmuje również odpowiedzialność za działania tej agencji. USPF nadal istnieje, a problemy finansowe nie znikają tylko dlatego, że jest nowe kierownictwo.

Gdyby prywatna firma odkryła ₦26,9 miliarda nieprawidłowości w działaniach poprzedniego kierownictwa, obecni dyrektorzy musieliby zbadać sprawę, podjąć próbę odzyskania środków i pociągnąć winnych do odpowiedzialności. Agencje rządowe powinny być traktowane w ten sam sposób.

Prezydent Tinubu nadzoruje dziś Ministerstwo Komunikacji za pośrednictwem ministra Bosuna Tijaniego. Jego administracja mianowała lub utrzymała kierownictwo USPF. Raport Generalnego Kontrolera został opublikowany we wrześniu 2025 r., czyli ponad dwa lata po objęciu prezydentury przez Tinubu.

Rząd był świadomy tych ustaleń od kilku miesięcy. List SERAP z 9 maja 2026 r. pyta, dlaczego w tym czasie nie podjęto żadnych widocznych działań.

Co odkrył Generalny Kontroler

Przejdźmy przez konkretne ustalenia, ponieważ to szczegóły sprawiają, że ta historia jest naprawdę alarmująca.

USPF nie przekazał ₦13,8 miliarda nadwyżki operacyjnej do skarbu państwa, zgodnie z wymogami prawa, przez cztery lata od 2016 do 2019 roku. Generalny Kontroler, pan Shaakaa Kanyitor Chira, wyraźnie stwierdził, że pieniądze „mogły zostać sprzeniewierzone".

Drugie kluczowe ustalenie ujawnia, że ponad ₦2,8 miliarda w kontraktach zostało przyznanych bez żadnego zatwierdzenia ani dokumentacji przetargowej. Nie ma akt kontraktowych ani zapisów z procesu. Generalny Kontroler obawia się, że te kontrakty mogły doprowadzić do utraty środków publicznych. W kraju, gdzie zawyżanie wartości kontraktów i łapówki w wydatkach rządowych są powszechnymi problemami, brak jakiegokolwiek śladu papierowego jest niepokojący.

Jest też skandal podróżny związany z COVID-19, który jest być może najbardziej bezczelną pozycją w raporcie. USPF twierdził, że wydał ponad ₦11,7 miliona na szkolenia zagraniczne w październiku 2020 roku. Jednak w tym czasie Nigeria była objęta całkowitym lockdownem i zakazem podróży, co oznaczało, że nikt nie mógł podróżować za granicę.

Mimo to dokonano płatności bez żadnych dokumentów potwierdzających. Nie było listów zapraszających, potwierdzeń rejestracji ani certyfikatów uczestnictwa. Wniosek Generalnego Kontrolera jest jasny: pieniądze USPF mogły zostać sprzeniewierzone.

Jest też kwestia ₦8 milionów wypłaconych menedżerowi funduszu, który nie istniał.

Dokumenty potwierdziły, że żaden menedżer funduszu nie był zatrudniony na dzień 31 grudnia 2020 r., a mimo to płatność została dokonana. Sama umowa kontraktowa niesie kolejną czerwoną flagę: została podpisana 5 marca 2021 r., piętnaście dni przed oficjalnym przyznaniem kontraktu 19 marca 2021 r.

Kontrakt został podpisany przed jego przyznaniem. Taka sekwencja jest fizycznie niemożliwa w legalnym procesie zamówień publicznych i silnie wskazuje na wstecznie datowany, sfabrykowany ślad dokumentów.

Dalej na liście: ₦6,4 miliarda wydane na projekty łączności, które nigdy nie zostały uwzględnione w zatwierdzonym budżecie na 2020 rok, ₦2,8 miliarda wydane między styczniem a majem 2021 r. bez dokumentów potwierdzających i bez wyjaśnienia celu, ₦390 milionów wypłaconych konsultantom za projekty, gdzie nie było żadnych dowodów wykonanej pracy, żadnych wizyt terenowych, żadnego dostarczonego sprzętu, a w domniemanych lokalizacjach projektów utrzymywały się problemy z łącznością.

USPF nie potrącił również ₦144 milionów podatku u źródła z płatności dla konsultantów i nie pobrał ani nie odprowadził ₦333 milionów opłaty skarbowej od wykonawców.

Łącznie ustalenia te nie opisują izolowanych błędów księgowych. Opisują wzorzec — trwały, wielowarstwowy wzorzec nadużyć finansowych w agencji stworzonej specjalnie po to, by służyć najbardziej niedostatecznie obsługiwanym społecznościom Nigerii.

Czego żąda SERAP i co powiedział rząd

List SERAP do Tinubu zawiera trzy żądania: aby minister Bosun Tijani i sekretarz USPF Yomi Arowosafe wyjaśnili, gdzie trafiły pieniądze, aby Prokurator Generalny i agencje antykorupcyjne wszczęły formalne dochodzenie oraz aby osoby uznane za odpowiedzialne zostały postawione przed sądem.

Organizacja dała rządowi siedem dni na odpowiedź, ostrzegając, że podejmie kroki prawne, jeśli zostanie zignorowana.

Warto zaznaczyć, czego SERAP nie mówi. Nie oskarża Tijaniego o żadne osobiste przewinienia. Jej żądanie ma charakter instytucjonalny — aby obecny nadzorujący minister wykorzystał swoje uprawnienia do wymuszenia rozliczalności za to, co wydarzyło się za kadencji jego poprzedników.

To, czy Tijani, który był jednym z bardziej aktywnych i publicznie zaangażowanych członków gabinetu Tinubu w kwestiach gospodarki cyfrowej, zareaguje w sposób znaczący, jest pytaniem, które Nigeryjczycy w tym sektorze będą uważnie śledzić.

Rzeczywisty koszt: co tak naprawdę oznacza ₦26,9 miliarda na finansowanie łączności

Aby zrozumieć, dlaczego ma to znaczenie poza aspektem korupcji, warto zastanowić się, do czego faktycznie powinno służyć ₦26,9 miliarda z funduszy USPF.

W 2023 roku USPF ogłosił Wiejską Inicjatywę Szerokopasmową o wartości ₦75 miliardów, skierowaną do 18 stanów o niskim poziomie łączności. Ta liczba daje poczucie skali. ₦26,9 miliarda to znaczna część kosztów poważnego krajowego programu łączności wiejskiej. To nie są drobne pieniądze — to infrastruktura. To różnica między społecznością z dostępem do szerokopasmowego internetu a tą bez niego.

Przepaść cyfrowa w Nigerii pozostaje jedną z najbardziej znaczących barier dla włączenia ekonomicznego. Miliony Nigeryjczyków nie mogą uzyskać dostępu do usług rządowych, zasobów edukacyjnych, narzędzi finansowych ani informacji zdrowotnych, ponieważ po prostu nie mogą się połączyć z internetem. USPF istnieje właśnie po to, by wypełnić tę lukę.

Każda naira sprzeniewierzona ze swojego przeznaczenia to naira odebrana bezpośrednio Nigeryjczykom, którzy najbardziej potrzebują infrastruktury cyfrowej.

Nadal nie jest jasne, czy dochodzenie rzeczywiście zostanie przeprowadzone, czy też stanie się kolejnym zapomnianym skandalem nigeryjskiego sektora publicznego, który zakończył się gniewnym słowami, ale bez działań prawnych.

Siedmiodniowy zegar SERAP tyka.

Przeczytaj również: Ponad 20 000 stypendystów 3MTT skorzysta z partnerstwa w zakresie rekrutacji technologicznej